Nüvə enerjisi: bölünmə, zəncirvari reaksiya və reaktor
Uranın bölünməsi, zəncirvari reaksiya, reaktor və sintez
Ağır nüvə (məsələn ²³⁵U) neytron udduqda iki yüngül nüvəyə bölünür və böyük enerji ayrılır; bu enerji kütlə defekti hesabına E = Δm·c² düsturu ilə açıqlanır. Hər bölünmədə həm də 2-3 yeni neytron ayrılır; bu neytronlar başqa nüvələri bölə bilir və zəncirvari reaksiya yaranır. Reaksiyanın davam etməsi üçün maddənin kütləsi kritik kütlədən böyük olmalıdır. Nüvə reaktorunda zəncirvari reaksiya idarə olunur: ləngidici (moderator) neytronları yavaşıdır, idarəedici çubuqlar isə artıq neytronları udaraq reaksiyanı tənzimləyir; atom bombasında isə reaksiya idarə olunmur. İstilik nüvə (sintez) reaksiyasında yüngül nüvələr birləşərək daha ağır nüvə əmələ gətirir və daha çox enerji ayırır — Günəşdəki enerji mənbəyi budur. Məsələn: bir uran nüvəsinin bölünməsi təxminən 200 MeV enerji verirsə, 5 nüvənin bölünməsi 5·200 = 1000 MeV enerji ayırır.
Qaydalar
- 1Bölünmə neytronun ağır nüvə (²³⁵U) tərəfindən udulması ilə başlayır və böyük enerji (≈200 MeV) verir.
- 2Hər bölünmədə 2-3 neytron ayrılır → zəncirvari reaksiya (kritik kütlə tələb olunur).
- 3Reaktorda idarəedici çubuqlar neytron udaraq reaksiyanı idarə edir; moderator neytronları yavaşıdır.
- 4İstilik nüvə (sintez) reaksiyası — yüngül nüvələrin birləşməsidir (Günəş enerjisi).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin