Radiasiyanın bioloji təsiri və dozimetriya

İonlaşdırıcı şüalanma (α, β, γ şüaları) canlı toxumadan keçərkən atom və molekulları ionlaşdırır, hüceyrələri zədələyir və bioloji təsir göstərir. Bu təsiri kəmiyyətcə qiymətləndirmək üçün dozimetriya kəmiyyətlərindən istifadə olunur. Udulma dozası D maddənin vahid kütləsinin udduğu şüalanma enerjisidir: D = E/m, vahidi Qrey (Qr), 1 Qr = 1 C/kq. Lakin eyni doza müxtəlif şüalar üçün fərqli bioloji ziyan verir, ona görə ekvivalent doza H = D·k anlayışı daxil edilir; burada k — şüalanmanın keyfiyyət (ziyan) əmsalıdır (β və γ üçün k ≈ 1, α üçün k ≈ 20), vahidi Zivert (Zv). Radiasiyadan mühafizənin üç əsas üsulu var: məsafə (uzaqlaşmaq), vaxt (təsir müddətini azaltmaq) və ekran (qurğuşun, beton kimi maneələrdən istifadə). Məsələn: kütləsi m = 2 kq olan toxuma E = 0,1 C enerji udarsa, udulma dozası D = E/m = 0,1/2 = 0,05 Qr olur; bu, γ şüalanması (k = 1) üçün ekvivalent doza H = D·k = 0,05·1 = 0,05 Zv deməkdir.