Atomun quruluşu və Dövri qanun
Atomun tərkibi, izotoplar, elektron konfiqurasiyası, Mendeleyevin dövri qanunu, valentlik və oksidləşmə dərəcəsi
Atom müsbət yüklü nüvədən və onun ətrafında hərəkət edən elektronlardan ibarətdir. Nüvədə protonlar (yükü +1) və neytronlar (yüksüz) yerləşir; protonların sayı atomun sıra nömrəsinə (Z) bərabərdir və elementi müəyyən edir. Neytral atomda elektronların sayı protonların sayına bərabərdir, neytronların sayı isə N = A − Z düsturu ilə tapılır (A — kütlə ədədi). Eyni elementin proton sayı eyni, neytron sayı (deməli kütlə ədədi) fərqli atomlarına izotop deyilir. Elektronlar energetik səviyyələr (dövr) və alt-səviyyələr (s, p, d, f) üzrə paylanır; məsələn, ₁₇Cl-un konfiqurasiyası 1s²2s²2p⁶3s²3p⁵-dir. D.İ.Mendeleyevin dövri qanununa görə elementlərin xassələri onların atom nüvəsinin yükündən (sıra nömrəsindən) dövri asılıdır. Dövrdə soldan sağa atom radiusu kiçilir, elektromənfilik və qeyri-metallıq artır; əsas yarımqrupda yuxarıdan aşağı atom radiusu böyüyür, metallıq artır.
Qaydalar
- 1Sıra nömrəsi Z = proton sayı = neytral atomda elektron sayı; neytron sayı N = A − Z.
- 2İzotoplar: proton sayı eyni, neytron (və kütlə) sayı fərqli atomlardır.
- 3Elektronlar səviyyələr üzrə doldurulur; ən yüksək tutum 2n² (1-ci səviyyə 2, 2-ci 8, 3-cü 18).
- 4Qrup nömrəsi (əsas yarımqrup) xarici səviyyədəki valent elektronların sayına bərabərdir; dövr nömrəsi energetik səviyyələrin sayını göstərir.
- 5Dövrdə soldan sağa atom radiusu azalır, elektromənfilik artır; əsas yarımqrupda yuxarıdan aşağı atom radiusu artır, metallıq güclənir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin