Kimyəvi rabitə və maddələrin quruluşu
Kovalent, ion, metal və hidrogen rabitəsi, kristal qəfəslər, valentlik və oksidləşmə dərəcəsi
Kimyəvi rabitə atomları molekul və ya kristalda bir yerdə saxlayan qarşılıqlı təsirdir. Kovalent rabitə qoşalaşmamış elektronların ümumi cütlər əmələ gətirməsi ilə yaranır: eyni elektromənfilikli atomlar arasında qütbsüz (H₂, Cl₂, N₂), müxtəlif elektromənfilikli qeyri-metallar arasında isə qütblü (HCl, H₂O, NH₃) olur. İon rabitəsi tipik metalla tipik qeyri-metal arasında elektronun tam ötürülməsi nəticəsində əmələ gələn əks yüklü ionların cazibəsidir (NaCl, K₂O, CaF₂). Metal rabitəsini metal ionları ilə sərbəst (delokallaşmış) elektronlar arasındakı təsir yaradır; bu, metalların elektrik keçiriciliyini və plastikliyini izah edir. Hidrogen rabitəsi H atomunun çox elektromənfi N, O, F atomu ilə yaratdığı zəif rabitədir və suyun yüksək qaynama temperaturunu izah edir. Kristal qəfəs növü maddənin xassələrini müəyyən edir: atom qəfəsi (almaz, SiO₂) çox bərk və yüksək ərimə temperaturlu, molekul qəfəsi (buz, CO₂, I₂) yumşaq və aşağı ərimə temperaturlu, ion qəfəsi (NaCl) bərk və ərintidə cərəyan keçirən, metal qəfəsi isə elektrik keçirən olur. Nümunə: NaCl-də Na⁺ və Cl⁻ ionları ion qəfəsi əmələ gətirir, ona görə maddə bərk, yüksək ərimə temperaturlu və ərintidə elektrik keçiricidir.
Qaydalar
- 1Qütbsüz kovalent rabitə eyni qeyri-metal atomları (H₂, O₂, N₂) arasında, qütblü kovalent rabitə müxtəlif qeyri-metallar (HCl, H₂O) arasında olur.
- 2İon rabitəsi tipik metal + tipik qeyri-metal (NaCl, K₂O, CaCl₂); metal rabitəsi yalnız metallar və ərintilərdə olur.
- 3Hidrogen rabitəsi yalnız H–F, H–O, H–N rabitəli molekullar arasında yaranır.
- 4Sadə maddədə (H₂, O₂, Fe) elementin oksidləşmə dərəcəsi 0-dır; birləşmədə H çox vaxt +1, O isə −2-dir.
- 5Molekulda bütün atomların oksidləşmə dərəcələrinin cəmi 0, ionda isə ionun yükünə bərabərdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin