Reaksiya sürəti və kimyəvi tarazlıq
Reaksiya sürətinə təsir edən amillər, kütlələrin təsiri qanunu, Vant-Hoff qaydası və Le-Şatelye prinsipi
Kimyəvi reaksiyanın sürəti reaksiyaya girən maddələrin qatılığının vahid zamanda dəyişməsi ilə ölçülür. Sürətə reaksiyaya girənlərin qatılığı, temperatur, təzyiq (qazlar üçün), bərk maddənin səthi və katalizator təsir edir. Homogen reaksiya üçün kütlələrin təsiri qanunu sürəti qatılıqlarla bağlayır: aA + bB → məhsullar reaksiyası üçün v = k·[A]^a·[B]^b. Temperaturun təsiri Vant-Hoff qaydası ilə qiymətləndirilir: temperatur hər 10 °C artdıqda sürət γ (temperatur əmsalı, adətən 2–4) dəfə artır, yəni v₂/v₁ = γ^(Δt/10). Geriyə dönən reaksiyalarda kimyəvi tarazlıq düz və əks reaksiyaların sürətləri bərabərləşəndə yaranır; xarici şərt dəyişdikdə tarazlıq Le-Şatelye prinsipinə görə təsiri zəiflədən tərəfə yerini dəyişir. Məsələn: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (ekzotermik) reaksiyasında təzyiqi artırdıqda tarazlıq daha az qaz molu olan tərəfə — NH₃-ə doğru sürüşür.
Qaydalar
- 1Kütlələrin təsiri qanunu (homogen): aA + bB → məhsul üçün v = k·[A]^a·[B]^b.
- 2Vant-Hoff qaydası: v₂/v₁ = γ^(Δt/10), burada γ temperatur əmsalıdır (2–4).
- 3Təzyiq artdıqda qaz tarazlığı az qaz molu olan tərəfə sürüşür; bərk və mayelər təzyiqə təsir etmir.
- 4Temperatur artdıqda tarazlıq endotermik (istilik udan) istiqamətə, azaldıqda ekzotermik istiqamətə sürüşür.
- 5Katalizator düz və əks reaksiyaların sürətini bərabər artırır, tarazlığı yerindən tərpətmir, yalnız tez çatdırır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin