Elektrolitik dissosiasiya, turşu-əsas və hidroliz
Güclü və zəif elektrolitlər, ion tənlikləri, pH və mühit, indikatorlar, duzların hidrolizi və neytrallaşma
Elektrolitlər suda həll olduqda ionlara ayrılır (dissosiasiya). Güclü elektrolitlər (güclü turşular HCl, HNO₃, H₂SO₄; qələvilər NaOH, KOH; əksər duzlar) demək olar tam, zəif elektrolitlər (H₂CO₃, CH₃COOH, H₂S, NH₃·H₂O, su) qismən dissosiasiya edir. Turş mühitdə H⁺ ionları üstünlük təşkil edir (pH < 7), qələvi mühitdə OH⁻ üstündür (pH > 7), neytral mühitdə pH = 7. Duzun hidrolizi mühitini əmələgətirən turşu və əsasın gücü təyin edir: güclü əsas + zəif turşu duzu → qələvi (məs. Na₂CO₃, pH > 7); güclü turşu + zəif əsas duzu → turş (məs. AlCl₃, NH₄Cl, pH < 7); güclü + güclü → neytral (məs. NaCl, pH = 7). Misal: NaOH + HCl → NaCl + H₂O neytrallaşma reaksiyasının ion tənliyi H⁺ + OH⁻ → H₂O.
Qaydalar
- 1Güclü elektrolitlər (güclü turşular, qələvilər, duzlar) tam, zəif elektrolitlər qismən dissosiasiya edir.
- 2pH < 7 turş, pH = 7 neytral, pH > 7 qələvi mühitdir; lakmus turşuda qırmızı, qələvidə göy olur.
- 3Hidroliz mühiti: güclü əsas+zəif turşu duzu → qələvi, güclü turşu+zəif əsas duzu → turş, güclü+güclü → neytral.
- 4İon tənliyində güclü elektrolitlər ionlara açılır, zəif elektrolitlər, çöküntü və qazlar molekul şəklində yazılır.
- 5Neytrallaşmada turşunun H⁺-i əsasın OH⁻-i ilə birləşir: H⁺ + OH⁻ → H₂O.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin