Qeyri-metallar və birləşmələri
Hidrogen, oksigen, halogenlər, kükürd, azot, fosfor, karbon və silisium; alınması, xassələri və tipik reaksiyaları
Qeyri-metallar dövri sistemin sağ yuxarı hissəsində yerləşir; valent təbəqəsində 4–8 elektron olur, ona görə əksər hallarda elektron qəbul edib oksidləşdirici rolu oynayırlar. Sadə maddələr (H₂, O₂, N₂, Cl₂, S, P, C) və onların oksidləri, turşuları çoxsaylı tipik reaksiyalar verir: məsələn, S + O₂ → SO₂, sonra 2SO₂ + O₂ → 2SO₃, SO₃ + H₂O → H₂SO₄. Qeyri-metal oksidlərinin əksəriyyəti turşu oksidləridir (SO₂, SO₃, CO₂, P₂O₅, N₂O₅), CO və NO isə duz əmələ gətirməyən (neytral) oksidlərdir. Halogenlərin aktivliyi F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂ sırası ilə azalır, ona görə daha aktiv halogen az aktivini duzundan sıxışdırıb çıxarır (Cl₂ + 2KBr → 2KCl + Br₂). Qatı H₂SO₄ və HNO₃ güclü oksidləşdiricilərdir və metallarla reaksiyada hidrogen ayırmır.
Qaydalar
- 1Qeyri-metal oksidlərinin əksəriyyəti turşu oksididir; istisna: CO və NO neytral (duz əmələ gətirməyən) oksidlərdir.
- 2Halogenlərin aktivliyi yuxarıdan aşağı azalır: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂; aktiv halogen az aktivini duzundan sıxışdırır.
- 3Kükürd zənciri: S + O₂ → SO₂; 2SO₂ + O₂ → 2SO₃; SO₃ + H₂O → H₂SO₄.
- 4Ammonyak NH₃ qələvi xassəlidir: suda NH₃·H₂O verir, turşularla ammonium duzları əmələ gətirir (NH₃ + HCl → NH₄Cl).
- 5Qatı HNO₃ və qatı H₂SO₄ metallarla H₂ ayırmır; reaksiyada azot/kükürd oksidləri əmələ gəlir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin