← Mövzulara
egc-5.1· Fəsil 5: Üzvi kimya· ~14 dəq

Karbohidrogenlər

Alkanlar, alkenlər, alkinlər və arenlər: homoloji sıra, izomerlik, tipik reaksiyalar və Markovnikov qaydası

Karbohidrogenlər yalnız karbon və hidrogendən ibarət üzvi birləşmələrdir. Doymuş karbohidrogenlər — alkanlar (ümumi düstur CₙH₂ₙ₊₂) yalnız tək rabitə saxlayır və əvəzetmə (halogenləşmə) reaksiyalarına girir. Doymamış karbohidrogenlər — alkenlər (CₙH₂ₙ, bir ikiqat rabitə) və alkinlər (CₙH₂ₙ₋₂, bir üçqat rabitə) birləşmə və polimerləşmə reaksiyalarına meyllidir. Arenlərin sadə nümayəndəsi benzoldur (C₆H₆). Misal: etilen C₂H₄ brom suyunu rəngsizləşdirir: C₂H₄ + Br₂ → C₂H₄Br₂. Doymamış karbohidrogenlərə HX birləşməsi Markovnikov qaydası ilə gedir.

Qaydalar

  1. 1Ümumi düsturlar: alkan CₙH₂ₙ₊₂, alken CₙH₂ₙ, alkin CₙH₂ₙ₋₂, arenlər (benzol sırası) CₙH₂ₙ₋₆.
  2. 2Alkanlar üçün xarakterik əvəzetmə (halogenləşmə), alkenlər/alkinlər üçün birləşmə və polimerləşmə reaksiyalarıdır.
  3. 3Markovnikov qaydası: HX doymamış karbohidrogenə birləşərkən hidrogen daha çox hidrogeni olan karbona qoşulur.
  4. 4Tam yanma: CₙHₘ + (n + m/4)O₂ → nCO₂ + (m/2)H₂O.
  5. 5Brom suyunun (və ya KMnO₄ məhlulunun) rəngsizləşməsi doymamışlığın (ikiqat/üçqat rabitənin) keyfiyyət əlamətidir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

AsanOrtaÇətinQarışıq