Spirtlər, aldehidlər və karbon turşuları
Funksional qruplar (−OH, −CHO, −COOH), oksidləşmə zənciri spirt→aldehid→turşu və gümüş güzgüsü reaksiyası
Oksigenli üzvi birləşmələr funksional qrupa görə təsnif olunur: spirtlərdə hidroksil qrupu (−OH), aldehidlərdə aldehid qrupu (−CHO), karbon turşularında karboksil qrupu (−COOH) olur. Biratomlu spirtlərə etanol (C₂H₅OH), çoxatomlu spirtlərə üçatomlu qliserin C₃H₅(OH)₃ aiddir. Birincili spirtin nəzarətli oksidləşməsi aldehid, onun daha da oksidləşməsi karbon turşusu verir: C₂H₅OH → CH₃CHO → CH₃COOH. Aldehidlər gümüş güzgüsü reaksiyası (ammonyaklı Ag₂O məhlulu ilə) verir və metallik gümüş ayrılır: CH₃CHO + Ag₂O → CH₃COOH + 2Ag↓; bu reaksiya aldehidlərin keyfiyyət əlamətidir. Misal: sirkə aldehidi (CH₃CHO) oksidləşərək sirkə turşusu (CH₃COOH) əmələ gətirir.
Qaydalar
- 1Funksional qruplar: spirt −OH, aldehid −CHO, karbon turşusu −COOH.
- 2Oksidləşmə zənciri: birincili spirt → aldehid → karbon turşusu (məsələn C₂H₅OH → CH₃CHO → CH₃COOH).
- 3Gümüş güzgüsü reaksiyası aldehid qrupuna xasdır: −CHO + Ag₂O → −COOH + 2Ag↓; bununla aldehidlər təyin olunur.
- 4Qliserin C₃H₅(OH)₃ üçatomlu spirtdir və təzə Cu(OH)₂ ilə parlaq mavi məhlul verir (çoxatomlu spirtin əlaməti).
- 5Karbon turşuları zəif turşulardır: aktiv metal, əsasi oksid, qələvi və duzlarla (karbonatlarla) reaksiyaya girir, lakmusu qırmızı edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin