Esterlər, yağlar və karbohidratlar
Esterləşmə və esterlər, yağlar (triqliseridlər) və sabunlaşma, mono-/di-/polisaxaridlər və qlükozanın reaksiyaları
Esterlər karbon turşusu ilə spirtin esterləşmə reaksiyasından (H₂SO₄ katalizatoru, su ayrılır) alınır: R-COOH + R'-OH ⇄ R-COO-R' + H₂O. Yağlar gliserin və ali karbon turşularının esterləridir (triqliseridlər); qələvi ilə hidrolizi (sabunlaşma) sabun və gliserin verir. Karbohidratlar monosaxaridlərə (qlükoza C₆H₁₂O₆, fruktoza — izomerdir), disaxaridlərə (saxaroza C₁₂H₂₂O₁₁) və polisaxaridlərə (nişasta, sellüloza — (C₆H₁₀O₅)ₙ) bölünür. Misal: etanol ilə sirkə turşusunun esterləşməsi etilasetat CH₃COOC₂H₅ verir; qlükoza isə gümüş güzgüsü reaksiyası verir (aldehid qrupu) və spirtə qədər qıcqırır: C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂.
Qaydalar
- 1Esterləşmə: turşu + spirt ⇄ ester + su (H₂SO₄ qatı, dönər reaksiya); esterin hidrolizi əks prosesdir.
- 2Yağlar gliserinin (üçatomlu spirt) ali karbon turşuları ilə esteridir; qələvi hidrolizi (sabunlaşma) → sabun (R-COONa) + gliserin.
- 3Monosaxaridlər (qlükoza, fruktoza) hidroliz olunmur; disaxarid (saxaroza) və polisaxaridlər (nişasta, sellüloza) hidroliz olunur.
- 4Qlükoza C₆H₁₂O₆ aldehidospirtdir: gümüş güzgüsü reaksiyası verir və spirt qıcqırması ilə etanol+CO₂ əmələ gətirir.
- 5Nişasta yodla (I₂) tünd-göy rəng verir; bu nişastanın keyfiyyət reaksiyasıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin