Azotlu üzvi birləşmələr və polimerlər
Aminlər (anilin), amin turşuları və amfoterlik, peptid rabitəsi və zülallar, polimerləşmə və polikondensləşmə
Aminlər ammonjakda (NH₃) hidrogen atomlarının karbohidrogen radikalları ilə əvəz olunmasından alınan azotlu birləşmələrdir və əsasi xassə göstərir (məs. metilamin CH₃NH₂). Anilin C₆H₅NH₂ ən sadə aromatik amindir. Amin turşularında həm amin qrupu (–NH₂), həm də karboksil qrupu (–COOH) olduğundan onlar amfoterdir; ən sadəsi qlisindir (aminsirkə turşusu NH₂CH₂COOH). İki amin turşusu bir-biri ilə birləşərək su ayırır və –CO–NH– peptid rabitəsi əmələ gətirir; çoxlu amin turşusu qalığından zülallar yaranır. Yüksək molekullu birləşmələr – polimerlər iki yolla alınır: polimerləşmə (qoşa rabitəli monomerlərdən, məs. etilen → polietilen, divinil → kauçuk, yan məhsul ayrılmadan) və polikondensləşmə (məs. kapron, zülal, su kimi kiçik molekul ayrılmaqla).
Qaydalar
- 1Aminlər NH₃ törəmələridir, əsasi xassə göstərir; anilin (C₆H₅NH₂) zəif əsasdır və brom suyu ilə ağ çöküntü (2,4,6-tribromanilin) verir.
- 2Amin turşusu eyni zamanda həm –NH₂ (əsasi), həm –COOH (turşu) qrupu saxladığı üçün amfoterdir; turşu və qələvi ilə də reaksiyaya girir.
- 3Peptid rabitəsi –CO–NH– qrupudur və iki amin turşusunun birləşməsi zamanı su ayrılmaqla yaranır.
- 4Polimerləşmə yan məhsul ayrılmadan qoşa rabitəli monomerlərdən (etilen, propilen, divinil) gedir; n·monomer → polimer.
- 5Polikondensləşmə zamanı makromolekulla yanaşı su (və ya başqa kiçik molekul) ayrılır; kapron, zülallar belə alınır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin