Yerin kosmik xarakteristikası

Yer Günəş sisteminin Günəşdən üçüncü planetidir; sistemdə səkkiz planet vardır: Merkuri, Venera, Yer, Mars (daxili, qaya planetləri), Yupiter, Saturn, Uran, Neptun (xarici, nəhəng planetlər). Yerin forması geoiddir — qütblərdən bir qədər basıq, ekvatorda şişkin fırlanma fiqurudur; ekvator radiusu (~6378 km) qütb radiusundan (~6357 km) böyükdür, orta radius isə ~6371 km-dir. Yer iki əsas hərəkət edir. Öz oxu ətrafında qərbdən şərqə fırlanır, tam dövrü ~24 saat çəkir və gecə-gündüzün növbələşməsini, eləcə də cisimlərin görünən şərqdən doğub qərbdə batmasını yaradır. Günəş ətrafında orbiti üzrə bir tam dövrü ~365,25 sutka (bir il) çəkir; Yerin oxu orbit müstəvisinə 66,5° (ekliptika müstəvisinə isə oxun perpendikulyarı 23,5°) bucaq altında maili olduğu üçün fəsillər baş verir. İlin dörd əlamətdar günü: 21 mart və 23 sentyabr — gün-gecə bərabərliyi (Günəş ekvator üzərində zenitdədir), 22 iyun — şimal yarımkürəsində yay gündönümü (Günəş Şimal tropiki, 23,5° şm.e. üzərində zenitdə), 22 dekabr — şimal yarımkürəsində qış gündönümü (Günəş Cənub tropiki, 23,5° c.e. üzərində zenitdə). 23 may və 20 iyul kimi tarixlərdə Günəş şüaları ölkəmizdə yüksək bucaq altında düşür. Günəş şüalarının səthə düşmə bucağı nə qədər böyükdürsə (zenitə yaxındırsa), səth bir o qədər çox qızır. Tropiklər (23,5° şm. və c.) Günəşin ildə bir dəfə zenitdə ola bildiyi son enlik dairələridir; qütb dairələri (66,5° şm. və c.) qütb günü və qütb gecəsinin müşahidə olunduğu sərhəddir. Ay Yerin təbii peykidir; Günəşdən işıq aldığı üçün biz onu fazalar şəklində görürük: yeni ay, ilk rüb (böyüyən ay), bədirlənmiş (tam) ay, son rüb (kiçilən ay).