Coğrafi koordinatlar və vaxt qurşaqları

Yer kürəsində hər nöqtənin yerini dəqiq göstərmək üçün coğrafi koordinatlardan istifadə olunur. Paralellər ekvatora paralel çəkilmiş, qərbdən şərqə uzanan dairələrdir; ən böyük paralel ekvatordur (0°). Meridianlar isə qütblərdən keçən, şimaldan cənuba uzanan yarımdairələrdir. Başlanğıc (Qrinviç) meridianı 0° götürülür. Coğrafi en — nöqtənin ekvatordan şimala (şimal eni) və ya cənuba (cənub eni) olan bucaq məsafəsidir, 0°-dən 90°-yə qədər dəyişir. Coğrafi uzunluq — nöqtənin başlanğıc meridiandan şərqə (şərq uzunluğu) və ya qərbə (qərb uzunluğu) olan bucaq məsafəsidir, 0°-dən 180°-yə qədər dəyişir. Yer öz oxu ətrafında 24 saata 360° dövr etdiyi üçün 360° ÷ 24 = 15°, yəni hər 15° uzunluğa 1 saat, hər 1°-yə isə 60 dəq ÷ 15 = 4 dəqiqə vaxt fərqi düşür. Yer qərbdən şərqə fırlandığı üçün şərqdə yerləşən məntəqədə vaxt həmişə daha irəlidir (daha çoxdur). Yerli vaxt eyni meridianda olan bütün məntəqələrdə eynidir, lakin praktiki çətinlik yaratdığı üçün Yer 15°-lik 24 vaxt qurşağına bölünüb və hər qurşaqda öz orta meridianının yerli vaxtı — qurşaq vaxtı tətbiq olunur. 180° meridian boyunca təxminən tarix dəyişmə xətti keçir: bu xətti qərbdən şərqə (məsələn, Asiyadan Amerikaya) keçəndə bir gün geri, şərqdən qərbə keçəndə bir gün irəli sayılır. Azərbaycan 4-cü vaxt qurşağında yerləşir və Qrinviç (Ümumdünya) vaxtından 4 saat irəlidədir (UTC+4).