Hidrosfer
Hidrosferin tərkibi, Dünya okeanı, dənizlər, körfəz və boğazlar, okean suyunun duzluluğu və temperaturu, okean axınları, qabarma-çəkilmə, quru suları
Hidrosfer Yerin su təbəqəsidir və okeanları, dənizləri, quru sularını (çaylar, göllər, buzlaqlar, yeraltı sular, bataqlıqlar) və atmosferdəki su buxarını əhatə edir. Hidrosfer sularının təxminən 96,5%-i Dünya okeanının payına düşür; şirin suyun böyük hissəsi isə buzlaqlarda toplanıb. Dünya okeanı dörd okeana bölünür: Sakit (ən böyük və ən dərin), Atlantik, Hind və Şimal Buzlu (ən kiçik) okeanlar. Okean suyunun orta duzluluğu 35‰-dir (hər 1 litr suda orta hesabla 35 q duz); duzluluq buxarlanma çox, çay axını az olan tropik enliklərdə artır, qütblərə yaxın və böyük çayların töküldüyü yerlərdə azalır. Ən duzlu dəniz Qırmızı dənizdir. Okean axınları su kütlələrinin daimi hərəkətidir: isti axınlar (Qolfstrim, Şimali Atlantik) suyu ekvatordan qütblərə, soyuq axınlar (Labrador, Peru) isə qütblərdən ekvatora doğru daşıyır. Qabarma-çəkilmə əsasən Ayın cazibə qüvvəsi nəticəsində okean suyunun səviyyəsinin gündə iki dəfə qalxıb-enməsidir. Quru sularına çaylar (mənbə, mənsəb, qol; əsas çay və qolların əmələ gətirdiyi çay sistemi; hövzə və suayrıcı), göllər (axarlı/axarsız, şirin/duzlu), buzlaqlar, yeraltı sular və bataqlıqlar aiddir.
Qaydalar
- 1Hidrosfer = okean suları + quru suları + atmosfer suyu; suyun ~96,5%-i Dünya okeanındadır.
- 2Dörd okean: Sakit (ən böyük, ən dərin), Atlantik, Hind, Şimal Buzlu (ən kiçik).
- 3Okean suyunun orta duzluluğu 35‰-dir; duzluluq buxarlanma artdıqca artır, çay axını və yağıntı artdıqca azalır.
- 4İsti axınlar (Qolfstrim) ekvatordan qütblərə, soyuq axınlar (Labrador, Peru) qütblərdən ekvatora su daşıyır.
- 5Qabarma-çəkilmə əsasən Ayın cazibəsi ilə baş verir; çay sistemi əsas çay və onun bütün qollarından ibarətdir.
- 6Ən böyük göl — Xəzər (duzlu); ən dərin göl — Baykal; ən uzun çaylar — Nil və Amazon.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin