Biosfer, torpaq və təbii zonalar

Biosfer Yerin canlıların yayıldığı təbəqəsidir; o, litosferin üst hissəsini, hidrosferi və atmosferin alt qatını əhatə edir. Torpaq biosferlə litosferin qarışığında yaranan, münbitliyə malik üst təbəqədir. Münbitliyi təmin edən əsas amil çürüntü (humus) maddəsidir: humus nə qədər çoxdursa, torpaq bir o qədər münbitdir. Ən münbit torpaq tipi qara torpaq (çernozem) olub çöl (step) zonasında, mülayim qurşaqda formalaşır. Şabalıdı torpaqlar quru çöl və yarımsəhralarda, boz (boz-qonur) torpaqlar isə daha quraq səhra və yarımsəhralarda yayılır. Bitki, heyvanat və torpaq örtüyü iqlimlə birlikdə coğrafi zonallıq qanununa tabe olur: ekvatordan qütblərə doğru istilik və rütubətin dəyişməsi nəticəsində en üzrə (enlik) təbii zonalar bir-birini əvəz edir — ekvatorial meşələr, savanna, səhra və yarımsəhra, çöl (step), qarışıq meşə, tayqa, tundra. Dağlarda isə yüksəklik artdıqca iqlim dəyişir və zonalar şaquli istiqamətdə bir-birini əvəz edir; buna yüksəklik (şaquli) qurşaqlığı deyilir. Dağ ətəyindəki qurşaq həmin dağın yerləşdiyi enlikdəki zonadan başlayır.