Dünya okeanı: dənizlər, körfəzlər, boğazlar və okean dibinin relyefi
Dünya okeanının hissələri (dəniz, körfəz, boğaz, buxt), okean dibinin relyef formaları (materik şelfi, materik yamacı, dərin su oluğu, orta okean silsiləsi, abysal düzənlik), ən dərin nöqtə və coğrafi adlar
Dünya okeanı vahid su məkanı olsa da, quru massiflərinin onu bölməsi nəticəsində bir sıra müstəqil hissələr formalaşmışdır. Dəniz — okeanın qurularla məhdudlaşdırılmış, nisbətən ayrılmış hissəsidir; iç (qapalı — Xəzər, Aral), kənar (Norveç, Ərəbistan) və aralıq (Aralıq, Qırmızı) dənizlər fərqləndirilir. Körfəz okeanın quruya girintisini, boğaz isə iki su kütləsini birləşdirən dar su yolunu ifadə edir. Dünya okeanının dibi müxtəlif relyef formalarına malikdir: materik şelfi (qiymətli faydalı qazıntılar — neft, qaz yataqları olan 200 m dərinliyə qədər dayaz zona), materik yamacı (şelfdən abysal düzənliyə keçid), abysal (dəniz dibi) düzənlikləri, orta okean silsilələri (yer qabığının genişləndiyi, vulkanik fəallığın yüksək olduğu zolaq) və dərin su olukları — yer kürəsinin ən dərin yerləri. Ən dərin nöqtə Sakit okeanındakı Mariana çuxurunun (oluğunun) Çallencer dərinliyi olub təxminən 11 022 m dərinliyə çatır. Ən dərin dəniz isə Xəzərdən fərqli olaraq 5267 m dərinliyə malik Karib dənizidir.
Məsələn, Hörmüz boğazı Fars körfəzini Ərəbistan dənizi ilə, Bosfor boğazı isə Qara dənizi Marmara dənizi ilə birləşdirir.
Qaydalar
- 1Dəniz növləri: qapalı/iç (Xəzər, Aral), kənar (Norveç), aralıq (Aralıq, Qırmızı); körfəz — okeanın quruya girintisi; boğaz — iki su kütləsini birləşdirən dar su yolu.
- 2Materik şelfi — 200 m-ə qədər dayaz zona; neft, qaz, balıqçılıq baxımından iqtisadi əhəmiyyəti böyükdür.
- 3Orta okean silsilələri — yer qabığının genişləndiyi zonadır; vulkanik fəallıq yüksəkdir, litosfer tavaları buradan aralanır.
- 4Dərin su olukları (xəndəkləri) yer kürəsinin ən dərin relyef formasıdır; ən dərin nöqtə — Sakit okeanındakı Mariana çuxurunun Çallencer dərinliyi (~11 022 m).
- 5Bosfor boğazı Qara dənizi Marmara ilə, Hörmüz boğazı Fars körfəzini Ərəbistan dənizi ilə, Cəbəllütariq boğazı isə Aralıq dənizini Atlantik okeanı ilə birləşdirir.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin