Məskunlaşma və urbanizasiya

Məskunlaşma — insanların Yer üzərində yaşaması və məskənlərin yaranmasıdır. İki əsas məskən tipi var: kənd və şəhər. Kənd məskənləri əsasən kənd təsərrüfatı ilə, şəhərlər isə sənaye, xidmət, idarəetmə və başqa qeyri-aqrar fəaliyyətlərlə bağlıdır. Urbanizasiya — şəhərlərin və şəhər əhalisinin sayının artması, şəhər həyat tərzinin yayılması prosesidir. Urbanizasiya səviyyəsi şəhər əhalisinin ümumi əhalidəki payı (faizlə) ilə ölçülür; inkişaf etmiş ölkələrdə bu göstərici yüksək (çox vaxt 75%-dən çox), inkişaf etməkdə olan ölkələrdə nisbətən aşağıdır, lakin orada urbanizasiyanın sürəti daha yüksəkdir ("yalançı urbanizasiya" da bu ölkələrə xasdır). Bir-birinə yaxın, iqtisadi cəhətdən bağlı şəhər və qəsəbələrin böyük şəhər ətrafında birləşməsi aqlomerasiya, bir neçə aqlomerasiyanın birləşməsindən yaranan nəhəng şəhər zolağı isə meqalopolis adlanır (məsələn, ABŞ-ın şimal-şərqindəki Boston–Vaşinqton meqalopolisi). Əhalisi 10 milyondan çox olan şəhərlər meqaşəhər sayılır. Miqrasiya — əhalinin yaşayış yerini dəyişməsidir; ölkə daxilində baş verən daxili (məsələn, kənddən şəhərə axın), ölkələr arasında baş verən isə xarici miqrasiyadır. Ölkəni tərk etmək emiqrasiya, ölkəyə gəlmək immiqrasiyadır. Miqrasiyanın səbəbləri iqtisadi (iş, daha yaxşı həyat), siyasi, dini, ekoloji və s. ola bilər. Əmək ehiyatları — işləyə bilən (əmək qabiliyyətli) yaşda olan əhalidir. Məşğulluq strukturuna görə təsərrüfat üç sahəyə bölünür: I sahə (kənd təsərrüfatı, meşə, balıqçılıq, hasilat), II sahə (sənaye, tikinti) və III sahə (xidmət). İnkişaf etmiş ölkələrdə əhalinin əksəriyyəti xidmət sahəsində (III sahə), inkişaf etməkdə olan bir çox ölkədə isə kənd təsərrüfatında (I sahə) çalışır.