Dünya kənd təsərrüfatı və nəqliyyatı

Kənd təsərrüfatı maddi istehsalın ən qədim və ən geniş yayılmış sahəsidir; iki böyük sahəyə ayrılır: əkinçilik (bitkiçilik) və heyvandarlıq. Əkinçilikdə əsas yeri taxıl bitkiləri tutur. Üç başlıca taxıl bitkisi — buğda, düyü və qarğıdalıdır. Buğda mülayim qurşaqda geniş yayılıb (ABŞ, Çin, Hindistan, Rusiya, Kanada). Düyü çoxlu istilik və su tələb edir, ona görə əsasən musson Asiyasının (Çin, Hindistan, Cənub-Şərqi Asiya) isti və rütubətli rayonlarında becərilir. Qarğıdalının vətəni Amerikadır; ən çox ABŞ becərir. Texniki bitkilərdən pambıq istilik və işıq sevən bitkidir, subtropik və tropik rayonlarda (Çin, Hindistan, ABŞ, Orta Asiya, o cümlədən Azərbaycan) becərilir; şəkər iki mənbədən — tropik rayonlarda şəkər qamışından, mülayim qurşaqda şəkər çuğundurundan alınır. İçki bitkilərindən çay rütubətli subtropiklərdə (Hindistan, Çin, Şri-Lanka), qəhvə isə tropik rayonlarda becərilir; qəhvə istehsalında dünyada birinci yeri Braziliya tutur, kakaonun əsas istehsalçısı isə Qərbi Afrika (Kot-d'İvuar, Qana) ölkələridir. Heyvandarlıq əsas sahələrə bölünür: iribuynuzlu maldarlıq (ətlik və südlük), qoyunçuluq, donuzçuluq və quşçuluq. Nəqliyyat istehsalı və əhalini bağlayan sahədir; əsas növləri quru (avtomobil, dəmir yolu, boru kəməri), su (dəniz, çay) və hava nəqliyyatıdır. Avtomobil nəqliyyatı qısa məsafələrdə çevikdir və yükü qapıdan-qapıya çatdırır; dəmir yolu quruda böyük həcmli yükü uzaq məsafəyə daşımağa yararlıdır; dəniz nəqliyyatı dünya yük dövriyyəsində birinci yeri tutur və beynəlxalq ticarətin əsasını təşkil edir, ən ucuzdur, lakin ləngdir; hava nəqliyyatı ən sürətli, lakin ən bahalıdır; boru kəməri nefti və qazı fasiləsiz daşıyır. Beynəlxalq ticarətdə ölkələr arasında ixrac (export) və idxal (import) həyata keçirilir; bunların fərqi ticarət balansını formalaşdırır.