Dünyanın siyasi xəritəsi və beynəlxalq təşkilatlar
Siyasi xəritənin formalaşması, müstəmləkə sisteminin dağılması, müstəqil dövlətlərin yaranması, dövlət idarəçiliyi formaları (respublika, monarxiya; unitar, federal), iri beynəlxalq təşkilatlar (BMT, NATO, OPEK, MDB, ŞƏT, ASEAN)
Dünyanın siyasi xəritəsi suveren dövlətlər, onların sərhəd və paytaxtlarından ibarət dinamik bir sənəddir. Xəritə tarix boyu dəyişmişdir: erkən orta əsrlərdə imperiyaların parçalanması, XV–XIX əsrlərdə Avropa dövlətlərinin müstəmləkə sistemi yaratması, XX əsrin ortalarında müstəmləkə sisteminin dağılaraq 100-dən çox yeni müstəqil dövlətin meydana gəlməsi, SSRİ-nin 1991-ci ildə dağılması — bütün bunlar siyasi xəritəni kökündən dəyişdirdi. Hal-hazırda dünyada 195-ə yaxın müstəqil dövlət var. Dövlətlər idarəçilik formasına görə monarxiya (irsən hakimiyyət — konstitusiyalı: Britaniya, İspaniya; mütləq: Səudiyyə Ərəbistanı) və respublika (prezident, parlament, qarışıq formalar) olaraq, ərazi quruluşuna görə isə unitar (vahid hakimiyyət mərkəzi) və federal (regional autonomiya olan dövlətlər: ABŞ, Rusiya, Almaniya, Hindistan, Braziliya) olaraq bölünür. Beynəlxalq təşkilatlar ölkələri müxtəlif sahələrdə birləşdirir: BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, 1945, Nyu-York) — sülh, təhlükəsizlik və insan hüquqları; NATO (Şimali Atlantik Müqavilə Təşkilatı) — hərbi ittifaq; OPEK (Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı) — neft hasilatını tənzimləyir; MDB (Müstəqil Dövlətlər Birliyi) — keçmiş SSRİ respublikaları; ŞƏT (Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı) — Asiya-Sakit okean; ASEAN — Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin iqtisadi birliyi.
Məsələn, OPEK-ə üzv olan Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, İran, Küveyt, BƏƏ, Venesuela kimi ölkələr dünya neft hasilatının böyük hissəsini idarə edir.
Qaydalar
- 1Dünyada hal-hazırda 195-ə yaxın müstəqil dövlət var; siyasi xəritə ən çox müstəmləkə sisteminin dağılması (XX əsrin ortaları) və SSRİ-nin dağılması (1991) nəticəsində dəyişdi.
- 2İdarəçilik forması: monarxiya (konstitusiyalı — Britaniya, İspaniya; mütləq — Səudiyyə Ərəbistanı) və respublika (prezident, parlament, qarışıq); ərazi quruluşu: unitar (Fransa, Azərbaycan) və federal (ABŞ, Rusiya, Almaniya, Hindistan).
- 3BMT 1945-ci ildə yaradılmış, mənzil-qərargahı Nyu-Yorkda olan universal beynəlxalq təşkilatdır; sülh, təhlükəsizlik, insan hüquqları məsələlərini əhatə edir.
- 4OPEK neft ixrac edən ölkələrin kartelıdır; üzvlərə Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, İran, Küveyt, BƏƏ, Venesuela daxildir — dünya neft hasilatının böyük hissəsini tənzimləyirlər.
- 5NATO — hərbi-siyasi ittifaq; MDB — keçmiş SSRİ respublikaları birliyi; ASEAN — Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin iqtisadi inteqrasiya birliyi.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin