Azərbaycanın faydalı qazıntıları və energetikası
Azərbaycanın mineral ehtiyatları (neft, qaz, dəmir filizi, alunit, mərmər, duzu); neft-qaz yataqlarının coğrafiyası (Abşeron, Xəzər, Kür çökəkliyi); elektrik enerjisi istehsalı (İES, SES — Mingəçevir, Şəmkir, Yenikənd), energetika infrastrukturu, ixrac kəmərləri
Azərbaycan mineral ehtiyatları baxımından zəngin ölkə olub, onun ən dəyərli yeraltı sərvəti neft və təbii qazdır. Neft hasilatının əsas mərkəzləri Abşeron yarımadası və Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı iriyataqlar — Azəri-Çıraq-Günəşli (ACG) neft yatağı kompleksi və Şahdəniz qaz-kondensat yatağıdır. Kür çökəkliyi (Şirvan, Salyan rayonları) da neft-qaz hasilatı baxımından perspektivlidir. Qeyri-neft mineral ehtiyatlarından alunit (zəy, Gədəbəy) alüminiumun əsas xammalı olub Azərbaycanda mövcuddur; dəmir filizi Daşkəsən yatağında, mis filizi Gədəbəydə, qiymətli mərmər Naxçıvan (Vənənd) və Ordubad rayonlarında, aşxana duzu (neft-qaz qatlarında) müxtəlif ərazilərdə çıxarılır. Energetika sektorunda istilik elektrik stansiyaları (İES) əsas yerləri tutur — Bakı, Mingəçevir (Ələt) və Şirvan İES-ləri; su elektrik stansiyaları (SES) Kür çayı üzərindəki şəlalə pilləsini — Mingəçevir SES (ən böyük, 380 MVt), Şəmkir SES, Yenikənd SES — təşkil edir. Xarici bazarlara neft Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə, qaz isə Bakı-Tbilisi-Ərzurum (BTE, SCPX) kəməri vasitəsilə ixrac olunur.
Məsələn, Azəri-Çıraq-Günəşli yatağı 1994-cü ildə imzalanmış «Əsrin müqaviləsi» çərçivəsində işlənilir və Azərbaycanın ən böyük neft mənbəyidir.
Qaydalar
- 1Azərbaycanın ən əhəmiyyətli faydalı qazıntıları neft və təbii qazdır; əsas yataqlar Abşeron yarımadası, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektoru (ACG, Şahdəniz) və Kür çökəkliyindədir.
- 2ACG (Azəri-Çıraq-Günəşli) — ən böyük neft yatağı kompleksi; Şahdəniz — ən böyük qaz-kondensat yatağı; hər ikisi Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundadır.
- 3Qeyri-neft mineral ehtiyatları: alunit (Gədəbəy — alüminium xammalı), dəmir filizi (Daşkəsən), mis (Gədəbəy), mərmər (Naxçıvan — Vənənd, Ordubad), aşxana duzu.
- 4SES kaskadı Kür çayı üzərindədir: Mingəçevir SES (ən böyük, 380 MVt), Şəmkir SES, Yenikənd SES; İES-lər Bakı, Mingəçevir, Şirvanda yerləşir.
- 5Neft Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə Ceyhan (Türkiyə) limanına, qaz isə Bakı-Tbilisi-Ərzurum (BTE/SCPX) kəməri ilə ixrac olunur.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin