Səfəvi dövləti: quruluşu, inkişafı və tənəzzülü
Səfəvi dövlətinin dövlət quruluşu, şiəliyin dövlət dini kimi möhkəmlənməsi, I Şah Abbasın islahatları (hərbi, inzibati, iqtisadi), paytaxtın İsfahana köçürülməsi (1598), Osmanlı-Səfəvi münaqişəsi (Çaldıran 1514, Amasiya müqaviləsi 1555), Səfəvi dövrü mədəniyyəti, dövlətin tənəzzülü və süqutu.
Səfəvilər dövləti (1501–1736) Azərbaycan tarixinin ən uzunömürlü dövlətlərindən biri olub. Dövlət strukturu baxımından Səfəvilər özünü həm dini (şiə imamının varisi), həm də siyasi lider kimi təqdim edirdi; şiəlik 1501-ci ildən etibarən dövlət dini elan olundu. I Şah Abbas (1587–1629) dövlət islahatlarını dərindən həyata keçirdi: qızılbaş tayfalarına əsaslanan köhnə ordunu ləğv edib muzdlu daimi ordu (qullar, tüfəngçilər, topçular) qurdu; ölkəni daha səmərəli idarə etmək üçün xassə əyalətlərinin sayını artırdı; 1598-ci ildə paytaxtı strateji cəhətdən daha əlverişli olan İsfahana köçürdü. Osmanlı-Səfəvi münasibətlərini Çaldıran döyüşü (1514) və 1555-ci il Amasiya sülh müqaviləsi müəyyən etdi — bu müqavilə ilə Cənubi Azərbaycan Səfəvilərə, Şimali Azərbaycan isə mübahisəli qaldı. Dövlətin süqutunu 1736-cı ildə Nadir Əfşar Muğan qurultayında rəsmən elan etdi.
Məsələn: 1555-ci il Amasiya müqaviləsi Osmanlı-Səfəvi müharibələrini müvəqqəti dayandıran ilk rəsmi sülh sənədidir.
Qaydalar
- 1Səfəvilər dövləti 1501-ci ildə I Şah İsmayıl tərəfindən yaradılmış, şiəlik həmin tarixdən dövlət dini elan edilmişdir.
- 2I Şah Abbas (1587–1629) qızılbaş tayfa ordusunu ləğv edib muzdlu daimi ordu qurmuş, 1598-ci ildə paytaxtı Təbrizdən İsfahana köçürmüşdür.
- 3Çaldıran döyüşü 1514-cü ildə baş vermiş; I Şah İsmayıl Osmanlı sultanı I Səlimə məğlub olmuşdur.
- 41555-ci il Amasiya sülh müqaviləsi Osmanlı ilə Səfəvilər arasında bağlanmış ilk rəsmi sülh sənədidir.
- 5Səfəvi dövlətinin süqutunu 1736-cı ildə Nadir Əfşar Muğan qurultayında özünü şah elan etməklə rəsmiləşdirdi.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin