🇦🇿

Tarix — Abituriyent (II qrup)

Ali məktəbə qəbul (DİM, II ixtisas qrupu) üçün tarix: Azərbaycan tarixi (ən qədim dövrdən müstəqilliyə) və ümumi tarix (qədim, orta, yeni və müasir dövr) — 5 fəsil, 16 mövzu.

Fəsil 1: Azərbaycan tarixi — qədim və erkən orta əsrlər
eg2t-1.1

Ən qədim dövr və ilk dövlətlər

İbtidai icma quruluşu (Azıx mağarası, Azıxantrop), tunc və dəmir dövrü, ilk tayfa ittifaqları və dövlətlər: Manna, Midiya, Əhəməni işğalı, Atropatena və Qafqaz Albaniyası

✓ hazır
eg2t-1.2

Erkən orta əsrlər

Sasani imperiyasının hakimiyyəti, Məzdək hərəkatı, ərəb istilaları (VII əsr) və İslamın yayılması, xilafət dövründə Azərbaycan, Babək və xürrəmilər hərəkatı (816–838, Bəzz qalası), feodal münasibətlərin formalaşması və erkən orta əsr mədəniyyəti

✓ hazır
Fəsil 2: Azərbaycan tarixi — orta əsrlər
eg2t-2.1

IX-XII əsr dövlətləri

Şirvanşahlar (Məzyədilər və Kəsranilər), Sacilər, Salarilər, Şəddadilər, Rəvvadilər; Səlcuq imperiyası dövründə Azərbaycan; Atabəylər (Eldənizlər) dövləti — Şəmsəddin Eldəniz, Məhəmməd Cahan Pəhləvan, Qızıl Arslan; intibah dövrü mədəniyyəti — Nizami Gəncəvi, Xaqani, Məhsəti Gəncəvi və Əcəmi Naxçıvani memarlıq məktəbi.

✓ hazır
eg2t-2.2

Monqollardan Səfəvilərə (XIII-XVI əsr)

Monqol istilaları və Elxanilər (Hülakülər) dövləti, Qazan xanın islahatları, Teymurun yürüşləri, Qaraqoyunlu (Cahanşah) və Ağqoyunlu (Uzun Həsən) dövlətləri, Səfəvilər dövlətinin yaranması (Şah İsmayıl Xətai, Çaldıran döyüşü) və Şah Abbasın islahatları.

✓ hazır
eg2t-2.3

XVII-XVIII əsrlər: tənəzzül və xanlıqlar

Səfəvi dövlətinin zəifləməsi, Osmanlı-Səfəvi müharibələri, XVIII əsrin əvvəlindəki üsyanlar, Nadir şah Əfşar və imperiyası, 1747-ci ildən sonra Azərbaycan xanlıqlarının yaranması və onlar arasındakı münasibətlər.

✓ hazır
Fəsil 3: Azərbaycan tarixi — yeni və müasir dövr
eg2t-3.1

XIX əsr: Rusiya işğalı və müstəmləkə dövrü

Rusiya-İran müharibələri, Gülüstan (1813) və Türkmənçay (1828) müqavilələri, Azərbaycanın iki yerə bölünməsi, çar müstəmləkə idarəsi, kəndli islahatları, Bakı neft sənayesi və XIX əsr maarifçiliyi

✓ hazır
eg2t-3.2

XX əsrin əvvəli və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

XX əsrin əvvəlində Azərbaycan, 1905–1907 hadisələri, Bakı neft sənayesi və fəhlə hərəkatı, I Dünya müharibəsi və Azərbaycan, 1918-ci il mart soyqırımı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (28 may 1918), M.Ə.Rəsulzadə və F.X.Xoyski, parlament, qadınlara seçki hüququ, Bakı Dövlət Universiteti (1919), ADR-in süqutu (28 aprel 1920).

✓ hazır
eg2t-3.3

Sovet Azərbaycanı (1920-1991)

28 aprel 1920 sovet işğalı və Azərbaycan SSR-in qurulması, 1920-30-cu illərdə kollektivləşmə, sənayeləşmə və 1937-ci il repressiyaları, II Dünya müharibəsində Azərbaycan və Bakı nefti, Həzi Aslanov, müharibədən sonrakı dövr, 1969-cu ildə Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi və respublikanın inkişafı, 1980-ci illərin sonu, Qarabağ münaqişəsinin başlanması və 20 Yanvar 1990 faciəsi.

✓ hazır
eg2t-3.4

Müstəqil Azərbaycan (1991-2023)

Dövlət müstəqilliyinin bərpası (18 oktyabr 1991 Konstitusiya Aktı), Birinci Qarabağ müharibəsi və Xocalı soyqırımı (26 fevral 1992), Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı (1993), 1994-cü il atəşkəsi (Bişkək protokolu) və «Əsrin müqaviləsi», 1995-ci il Konstitusiyası, İlham Əliyevin prezident seçilməsi (2003), İkinci Qarabağ müharibəsi (27 sentyabr — 10 noyabr 2020, 44 günlük), Şuşanın azad olunması (8 noyabr 2020) və üçtərəfli bəyanat, 2023-cü il antiterror tədbiri və Qarabağın tam bərpası.

✓ hazır
Fəsil 4: Ümumi tarix — qədim və orta əsrlər
eg2t-4.1

Qədim Şərq

İlk sivilizasiyaların və yazının yaranması; Qədim Misir (Nil çayı, fironlar, piramidalar, heroqlif yazısı), Mesopotamiya (Şumer, Babil — Hammurapi qanunları, Assuriya), Qədim Hindistan (kasta sistemi, buddizm), Qədim Çin (Konfutsi, Çin səddi, kağız, barıt, kompas, kompas ixtiraları).

✓ hazır
eg2t-4.2

Antik dünya: Yunanıstan və Roma

Qədim Yunanıstan (polis dövlətləri — Afina və Sparta, Afina demokratiyası, yunan-fars müharibələri, Makedoniyalı İsgəndərin yürüşləri, ellinizm, mədəniyyət — fəlsəfə, Olimpiya oyunları); Qədim Roma (respublika və imperiya, Yuli Sezar, Oktavian Avqust, Roma hüququ, xristianlığın yaranması, imperiyanın Qərbi və Şərqi olaraq bölünməsi (395), Qərbi Roma imperiyasının süqutu (476)).

✓ hazır
eg2t-4.3

Orta əsrlər dünyası

Qərbi Avropada feodalizm və feodal pilləsi (senyor-vassal münasibətləri, kəndlilər), Frank dövləti və Karl Böyük, Bizans imperiyası (Konstantinopol, I Yustinian), İslam dininin yaranması (Məhəmməd peyğəmbər, 622-ci il hicrət) və Ərəb Xilafəti, səlib yürüşləri, orta əsr şəhərləri və ticarət, Roma kilsəsi və papalıq, İngiltərə ilə Fransa arasında Yüzillik müharibə və Böyük coğrafi kəşflər ərəfəsi.

✓ hazır
Fəsil 5: Ümumi tarix — yeni və müasir dövr
eg2t-5.1

Coğrafi kəşflər, İntibah və islahatlar

Böyük coğrafi kəşflər (Xristofor Kolumbun 1492-ci ildə Amerikaya səyahəti, Vasko da Qamanın Hindistana dəniz yolunu açması, Magellanın dünya səyahəti), kəşflərin nəticələri, İntibah (Renessans — Leonardo da Vinçi, Mikelancelo, humanizm), kitab çapının ixtirası (Yohan Qutenberq), Reformasiya (Martin Lüter, 1517, protestantlıq), mütləqiyyət (absolutizm) və Niderland inqilabı.

✓ hazır
eg2t-5.2

İnqilablar və sənaye çevrilişi

İngiltərə burjua inqilabı (XVII əsr), ABŞ-ın yaranması və Müstəqillik müharibəsi (4 iyul 1776 Müstəqillik Bəyannaməsi, Corc Vaşinqton), Böyük Fransa inqilabı (1789 — Bastiliyanın alınması 14 iyul, "İnsan və vətəndaş hüquqları bəyannaməsi", respublika), Napoleon Bonapart, Sənaye çevrilişi (buxar maşını — Ceyms Vatt, fabriklər) və XIX əsr ideya cərəyanları.

✓ hazır
eg2t-5.3

İmperializm və I Dünya müharibəsi

XIX əsrin ikinci yarısı — XX əsrin əvvəllərində sənayeləşmə və imperializm, müstəmləkəçilik və dünyanın bölüşdürülməsi uğrunda mübarizə, hərbi-siyasi blokların (Üçlər İttifaqı və Antanta) yaranması, I Dünya müharibəsi (1914–1918): səbəbləri, Sarayevo sui-qəsdi, əsas cəbhələr və gedişi, Rusiyada 1917-ci il Fevral və Oktyabr inqilabları, müharibənin nəticələri, Versal sülh sistemi və Millətlər Cəmiyyəti.

✓ hazır
eg2t-5.4

II Dünya müharibəsi və müasir dünya

1929–1933-cü illər dünya iqtisadi böhranı, faşizm və nasizmin yaranması (İtaliyada Mussolini, Almaniyada Hitler), II Dünya müharibəsi (1 sentyabr 1939 – 1945), antihitler koalisiyası, Stalinqrad döyüşü, 9 may 1945 qələbə, Hirosima və Naqasakiyə atom bombalarının atılması, müharibənin nəticələri, BMT-nin yaranması (1945), soyuq müharibə, müstəmləkə sisteminin dağılması, SSRİ-nin dağılması (1991) və müasir qloballaşma.

✓ hazır