Müstəqil Azərbaycan (1991-2023)
Dövlət müstəqilliyinin bərpası (18 oktyabr 1991 Konstitusiya Aktı), Birinci Qarabağ müharibəsi və Xocalı soyqırımı (26 fevral 1992), Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı (1993), 1994-cü il atəşkəsi (Bişkək protokolu) və «Əsrin müqaviləsi», 1995-ci il Konstitusiyası, İlham Əliyevin prezident seçilməsi (2003), İkinci Qarabağ müharibəsi (27 sentyabr — 10 noyabr 2020, 44 günlük), Şuşanın azad olunması (8 noyabr 2020) və üçtərəfli bəyanat, 2023-cü il antiterror tədbiri və Qarabağın tam bərpası.
1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti «Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında» Konstitusiya Aktını qəbul etdi və bununla 1918–1920-ci illər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi kimi Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi bərpa olundu (müstəqillik referendumla 29 dekabr 1991-ci ildə təsdiqləndi). Müstəqilliyin ilk illəri Ermənistanın Azərbaycana hərbi təcavüzü — Birinci Qarabağ müharibəsi ilə üst-üstə düşdü. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə erməni silahlı qüvvələri 366-cı sovet motoatıcı alayının iştirakı ilə Xocalı şəhərini ələ keçirdi və dinc əhaliyə qarşı soyqırım törətdi — Xocalı soyqırımında 613 nəfər, o cümlədən 63 uşaq, 106 qadın həlak oldu. Daxili çəkişmələr və cəbhədəki məğlubiyyətlər ölkəni vətəndaş müharibəsi təhlükəsi ilə üz-üzə qoydu; 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdı (iyunda Ali Sovetin sədri, oktyabrda referendumla Prezident seçildi). 1994-cü il mayın 12-də qüvvəyə minən atəşkəs (Bişkək protokolu əsasında) Birinci Qarabağ müharibəsini dayandırdı, lakin Azərbaycan ərazisinin təxminən 20 faizi — Dağlıq Qarabağ və ətraf 7 rayon işğal altında qaldı, 1 milyondan çox azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünə çevrildi. 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda xarici neft şirkətləri ilə «Əsrin müqaviləsi» imzalandı və bu, Azərbaycanın neft strategiyasının əsasını qoydu. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası qəbul edildi. 2003-cü ildə İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın təxribatına cavab olaraq İkinci Qarabağ müharibəsi (Vətən müharibəsi) başladı; 44 gün davam edən döyüşlərdə Azərbaycan Ordusu işğal olunmuş əraziləri azad etdi, noyabrın 8-də Şuşa şəhəri azad olundu. Noyabrın 9-dan 10-na keçən gecə imzalanan üçtərəfli bəyanat (Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan) döyüşləri dayandırdı və Kəlbəcər, Ağdam, Laçın rayonlarının da Azərbaycana qaytarılmasını təsbit etdi. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilən birgünlük antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağdakı qanunsuz erməni silahlı birləşmələri tərksilah edildi və Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü, suverenliyini tam bərpa etdi.
Qaydalar
- 1Azərbaycan dövlət müstəqilliyini 1991-ci il oktyabrın 18-də Konstitusiya Aktı ilə bərpa etdi; müstəqillik 29 dekabr 1991 referendumu ilə təsdiqləndi.
- 2Xocalı soyqırımı 1992-ci il fevralın 26-da törədildi; 613 dinc sakin həlak oldu — bu, Birinci Qarabağ müharibəsinin ən faciəli hadisəsidir.
- 3Heydər Əliyev 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıtdı (oktyabrda Prezident seçildi); 1994-cü il mayın 12-də Bişkək protokolu əsasında atəşkəs əldə olundu.
- 4«Əsrin müqaviləsi» 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalandı; müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edildi.
- 5İlham Əliyev 2003-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi.
- 6İkinci (44 günlük) Qarabağ müharibəsi 2020-ci il sentyabrın 27-də başladı, noyabrın 10-da başa çatdı; Şuşa noyabrın 8-də azad edildi.
- 72020-ci il noyabrın 10-da üçtərəfli bəyanat imzalandı; 2023-cü il sentyabrın 19–20-də antiterror tədbiri ilə Qarabağda Azərbaycanın suverenliyi tam bərpa olundu.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin