Antik dünya: Yunanıstan və Roma

Antik dünya — Qədim Yunanıstan və Qədim Roma sivilizasiyaları Avropa mədəniyyətinin, demokratiyasının və hüququnun təməlini qoymuşdur. Qədim Yunanıstan vahid dövlət deyil, müstəqil şəhər-dövlətlərdən (polislərdən) ibarət idi; bunların ən güclüləri Afina və Sparta idi. Afina demokratiyanın beşiyi sayılır — burada xalq yığıncağı (ekklesiya) vasitəsilə vətəndaşlar idarəçilikdə bilavasitə iştirak edirdilər; Afina demokratiyası ən yüksək çiçəklənmə dövrünü e.ə. V əsrdə, Perikl dövründə yaşadı. Sparta isə hərbi-aristokratik dövlət idi. E.ə. V əsrdə yunan polisləri Əhəməni (fars) imperiyasına qarşı yunan-fars müharibələrini (e.ə. 500–449) apardı; Marafon (e.ə. 490), Termopil və Salamis (e.ə. 480) döyüşləri məşhurdur. E.ə. IV əsrdə Makedoniya yüksəldi; II Filippin oğlu Makedoniyalı İsgəndər (Aleksandr) e.ə. 334-cü ildən başlayaraq Əhəməni imperiyasını darmadağın etdi və Misirdən Hindistana qədər uzanan nəhəng imperiya yaratdı. Onun yürüşləri yunan və Şərq mədəniyyətlərinin qovuşduğu ellinizm dövrünü başlatdı. Yunan mədəniyyəti fəlsəfə (Sokrat, Platon, Aristotel), teatr, elm və e.ə. 776-cı ildən Olimpiyada keçirilən Olimpiya oyunları ilə zəngindir. Qədim Roma əvvəlcə respublika (e.ə. 509-dan), sonra imperiya idi. Respublikanı senat və konsullar idarə edirdi. Sərkərdə Yuli Sezar (Gay Yuli Sezar) hakimiyyəti ələ aldı, lakin e.ə. 44-cü ildə öldürüldü. Onun varisi Oktavian e.ə. 27-ci ildə "Avqust" titulunu alaraq ilk Roma imperatoru oldu və imperiya dövrünü başlatdı. Roma dünyaya məşhur Roma hüququnu bəxş etdi. Roma imperiyasında xristianlıq yarandı və yayıldı; 313-cü il Milan ediktilə (Konstantin) xristianlığa azadlıq verildi. 395-ci ildə imperiya Qərbi və Şərqi (Bizans) Roma imperiyasına bölündü. 476-cı ildə son Qərbi Roma imperatoru taxtdan salındı — bu, Qərbi Roma imperiyasının süqutu və qədim dövrün sonu, orta əsrlərin başlanğıcı sayılır.