Qədim Misir və Mesopotamiya sivilizasiyaları
Qədim Misir: Nil vadisinin əhəmiyyəti, Köhnə, Orta və Yeni çarlıq dövrləri, fironlar (Ramzes II, Tutanxamon), piramidalar (Xeops, Xefren, Mikerin), heroqlif yazısı, Böyük Sfinks; Mesopotamiya: Şumer şəhər-dövlətləri, mixi yazı, Akkad, Babil (Hammurapi qanunları, e.ə. ~1754), Assuriya, Yeni Babil (Buxtnassar II, asma bağçalar).
Bəşər sivilizasiyasının iki ən qədim mərkəzindən biri Qədim Misirdir. Nil çayının hər il daşması Şimali Afrikada əkinçiliyin inkişafına zəmin yaratdı; tarixçi Herodot Misiri «Nilin hədiyyəsi» adlandırmışdır. Misir tarixi üç böyük dövrə bölünür: Köhnə çarlıq (e.ə. ~2686–2181) — bu dövrdə Gizədə Xeops, Xefren və Mikerin piramidaları tikildi; Orta çarlıq (e.ə. ~2055–1650) — mədəniyyətin inkişaf dövrü; Yeni çarlıq (e.ə. ~1550–1070) — e.ə. XIII əsrdə yaşamış Ramzes II ən məşhur firondur. Mesopotamiyada (Dəclə-Fərat vadisi) şumerlər mixi yazını ixtira etdi (e.ə. ~3200). Akkad dövlətindən sonra qüdrətlənən Qədim Babil hökmdarı Hammurapi e.ə. ~1754-cü ildə daş sütun üzərindəki qanunlar toplusunu — «Hammurapi qanunları»nı yaratdı: 282 maddədən ibarət bu məcəllə «göz yerinə göz» əsasında qisas prinsipi ilə tanınır. E.ə. VII əsrdə Assuriya, daha sonra isə Yeni Babil (Xaldey) dövləti yüksəldi; Buxtnassar II Qüdsü tutub İsrail tayfalarını sürgün etdi və Babilin «asma bağçaları»nı tikdirdi.
Məsələn: Gizədəki Böyük Piramida (Xeops) Qədim dünya möcüzələrinin yeddicəsindən bu günə gəlib çatan yeganə tikilidir.
Qaydalar
- 1Qədim Misir Nil vadisində formalaşmış; idarəçilik üç böyük dövr üzrə: Köhnə çarlıq (piramidalar dövrü), Orta çarlıq, Yeni çarlıq (Ramzes II).
- 2Gizədəki üç piramida Köhnə çarlıq dövründə (e.ə. ~2580–2510) tikilmişdir: Xeops (Böyük Piramida), Xefren, Mikerin.
- 3Mesopotamiyada mixi yazını şumerlər ixtira etmiş (e.ə. ~3200); yazılı qanunlar toplusunu Babil hökmdarı Hammurapi e.ə. ~1754-cü ildə yaratmışdır.
- 4Hammurapi qanunları 282 maddədən ibarətdir və qisas (lex talionis — «göz yerinə göz») prinsipinə əsaslanır.
- 5Yeni Babil (Xaldey) hökmdarı Buxtnassar II Qüdsü tutmuş, İsrailliləri Babilə sürgün etmiş və «asma bağçaları»nı tikdirmişdir.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin