İnqilablar və sənaye çevrilişi

Yeni dövrdə Avropa və Amerikada baş verən burjua inqilabları və sənaye çevrilişi dünya tarixinin gedişatını köklü şəkildə dəyişdi. XVII əsrdə İngiltərə burjua inqilabı (1640–1660) mütləq monarxiyaya zərbə vurdu; Oliver Kromvelin başçılığı ilə kral I Karl edam edildi (1649) və ölkə müvəqqəti respublika elan olundu, 1688-ci il "Şanlı inqilabı"ndan sonra isə İngiltərədə konstitusiyalı (parlamentli) monarxiya bərqərar oldu. XVIII əsrdə Şimali Amerikadakı 13 ingilis koloniyası ana ölkəyə qarşı Müstəqillik müharibəsinə (1775–1783) qalxdı; 1776-cı il iyulun 4-də Tomas Cefersonun qələmə aldığı Müstəqillik Bəyannaməsi qəbul edildi və Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) yarandı. Müharibəyə Corc Vaşinqton başçılıq etdi və o, ABŞ-ın ilk prezidenti oldu. 1789-cu ildə Böyük Fransa inqilabı başladı: iyulun 14-də xalq Bastiliya həbsxanasını ələ keçirdi (bu gün Fransanın milli bayramıdır), həmin ilin avqustunda "İnsan və vətəndaş hüquqları bəyannaməsi" qəbul edildi, 1792-ci ildə monarxiya ləğv olunaraq respublika elan edildi və 1793-cü ildə kral XVI Lüdovik edam edildi. İnqilabdan sonrakı qarışıqlıqdan istifadə edən Napoleon Bonapart 1799-cu ildə hakimiyyəti ələ aldı və 1804-cü ildə özünü imperator elan etdi; geniş işğal müharibələri apardı, lakin 1812-ci ildə Rusiya yürüşündə məğlub oldu və nəhayət 1815-ci ildə Vaterloo döyüşündə tam məğlubiyyətə uğradı. Eyni dövrdə İngiltərədə başlayan Sənaye çevrilişi (XVIII əsrin ikinci yarısı) əl əməyindən maşın istehsalına keçidi təmin etdi: Ceyms Vatt buxar maşınını təkmilləşdirdi, toxuculuqda yeni dəzgahlar yarandı, fabriklər meydana gəldi, şəhərlər böyüdü və sənaye burjuaziyası ilə muzdlu fəhlə sinfi formalaşdı. XIX əsrdə bu dəyişikliklər liberalizm, millətçilik (milli azadlıq hərəkatları) və sosializm kimi ideya cərəyanlarının yaranmasına gətirib çıxardı.