Bədii təsvir və ifadə vasitələri
Təşbeh, istiarə (metafora), epitet, mübaliğə və litota, kinayə, təzad, təkrir, bədii sual, təşxis, məcaz, rəmz və inversiya kimi əsas bədii təsvir və ifadə vasitələrinin tanınması.
Bədii təsvir və ifadə vasitələri yazıçının fikri daha obrazlı, təsirli və yadda qalan şəkildə çatdırmaq üçün istifadə etdiyi dil vasitələridir. Bənzətməyə əsaslanan vasitələr içində təşbeh açıq bənzətmədir və «kimi, tək, sanki, bənzər» kimi bənzətmə sözləri ilə qurulur, istiarə (metafora) isə gizli bənzətmədir — burada bənzətmə sözü işlədilmir. Epitet bədii təyin, yəni əşyanın obrazlı, emosional sifətidir (məsələn, «qılınc qaşlar»); təşxis isə cansız əşyaya canlı varlığın keyfiyyətlərini verməkdir. Kəmiyyət vasitələrindən mübaliğə şişirtmə, litota isə əksinə azaltmadır; kinayə eyham yolu ilə əks mənanı bildirən ironiyadır, təzad isə zidd anlayışların qarşılaşdırılmasıdır. Təkrir sözün və ya ifadənin təkrarı, bədii sual isə cavab gözlənilməyən ritorik sualdır; inversiya cümlədə söz sırasının dəyişdirilməsidir. Bütün bu vasitələrin əsasında çox vaxt məcaz — sözün həqiqi yox, məcazi mənada işlədilməsi — və rəmz (simvol) dayanır. Nümunə: «Aslan kimi igid» ifadəsində bənzətmə sözü («kimi») olduğu üçün bu təşbehdir, «O, bir aslandır» cümləsində isə bənzətmə sözü olmadığından istiarədir.
Qaydalar
- 1Təşbeh açıq bənzətmədir və «kimi, tək, sanki, bənzər» kimi bənzətmə sözləri ilə qurulur; istiarə (metafora) isə gizli bənzətmədir, bənzətmə sözü işlədilmir.
- 2Epitet bədii təyindir (obrazlı sifət), təşxis isə cansız əşyaya canlı varlıq keyfiyyəti verməkdir (canlandırma).
- 3Mübaliğə şişirtmə, litota isə azaltmadır; bunlar bir-birinin əksidir.
- 4Kinayə eyham/ironiyadır — söz əks mənada işlədilir; təzad isə zidd anlayışların qarşılaşdırılmasıdır.
- 5Təkrir sözün təkrarı, bədii sual isə cavab gözlənilməyən ritorik sualdır; inversiya söz sırasının dəyişməsidir.
- 6Məcaz sözün həqiqi yox, məcazi mənada işlədilməsidir; rəmz (simvol) müəyyən bir anlayışı təmsil edən obrazdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin