Aşıq yaradıcılığı və ustad aşıqlar
Aşıq sənətinin xüsusiyyətləri, şeir şəkilləri (qoşma, gəraylı, təcnis, divani, ustadnamə) və ustad aşıqlar: Aşıq Ələsgər, Aşıq Alı, Aşıq Şəmşir, Aşıq Hüseyn Şəmkirli.
Aşıq sənəti sazla, söylə və rəqslə vəhdətdə yaşayan Azərbaycanın çoxəsrlik şifahi-peşəkar sənətkarlıq ənənəsidir; UNESCO tərəfindən qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Aşıq şeirinin əsas şəkilləri bunlardır: qoşma (11 hecalı, abab-cccb qafiyə sxemi), gəraylı (8 hecalı, abab-cccb), təcnis (həmcins sözlərlə cinaslı qafiyə), divani (daha sərbəst, uzun bəndli) və ustadnamə (həyat hikmətlərini, əxlaq qaydalarını öyrədən şeir şəkli). Göyçəli Aşıq Ələsgər (1821–1926) Azərbaycanın ən böyük klassik aşığı sayılır; ustadnamə, qoşma və müxəmməslərinin dili zəngin və bədii cəhətdən mükəmməldir. Aşıq Alı (Aşıq Ələsgərin müəllimi), Kəlbəcərli Aşıq Şəmşir (1893–1980) və Aşıq Hüseyn Şəmkirli də aşıq sənətinin görkəmli nümayəndələrindəndir. Aşıq sənəti folklor ənənəsinin davamı olmaqla birlikdə fərdi müəllif yaradıcılığı kimi də qiymətləndirilir.
Məsələn: «Heydərbabaya salam» poeması İranlı Azərbaycan şairi Məhəmmədhüseyn Şəhriyara məxsusdur — bu, aşıqların yaradıcılığı ilə qarışdırılmamalıdır.
Qaydalar
- 1Aşıq sənəti saz, söz və rəqsin vəhdətidir; UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxildir.
- 2Əsas şeir şəkilləri: qoşma (11 hecalı), gəraylı (8 hecalı), təcnis (cinaslı qafiyə), divani, ustadnamə (həyat hikmətləri öyrədən).
- 3Aşıq Ələsgər (1821–1926) Göyçədəndir; Azərbaycanın ən böyük klassik aşığı sayılır, ustadnamə və qoşmaları ilə məşhurdur.
- 4Aşıq Alı Aşıq Ələsgərin müəllimidir; Aşıq Şəmşir (1893–1980) Kəlbəcərin, Aşıq Hüseyn Şəmkirli isə Şəmkirin görkəmli aşığıdır.
- 5«Heydərbabaya salam» poeması Aşıq Ələsgərə deyil, Məhəmmədhüseyn Şəhriyara (İranlı Azərbaycan şairi) məxsusdur.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin