Xaqani Şirvani və erkən klassiklər
XII əsr Azərbaycan ədəbiyyatının fars dilli klassikləri: Əfzələddin Xaqani Şirvani və qəsidə sənəti, Mehseti Gəncəvi və rübai, Qətran Təbrizi, Əbülüla Gəncəvi
Əfzələddin Xaqani Şirvani (təxminən 1126-1199) XII əsrdə Şamaxıda doğulmuş, qəsidə janrının ən böyük ustalarından biri sayılan klassik şairdir. O, əsərlərini dövrün ədəbi ənənəsinə uyğun olaraq fars dilində yazmışdır. Xaqaninin ən məşhur əsəri keçmiş imperiyaların süqutu üzərində fəlsəfi düşüncələrini ifadə etdiyi «Mədain xərabələri» (digər adı «Eyvani-Mədain») qəsidəsidir; onun «Töhfətül-İraqeyn» adlı səyahət-poeması və həbsxanada qələmə aldığı həbsiyyə şeirləri də vardır. Eyni dövrdə yaşamış Mehseti Gəncəvi rübai janrının ustası olan görkəmli qadın şair, Qətran Təbrizi isə bir əsr əvvəl yaşamış qəsidə şairi idi. Xaqaninin müəllimi və qayınatası sayılan Əbülüla Gəncəvi də Şirvan saray şairlərindən olmuşdur. Bu klassiklər Azərbaycan ədəbiyyatında qəsidə və rübai ənənəsinin əsasını qoymuşlar. Nümunə: Xaqaninin «Mədain xərabələri» qəsidəsində qədim Sasani imperiyasının dağılmış sarayı (Eyvani-Mədain) timsalında dünyanın faniliyi və imperiyaların süqutu fəlsəfi şəkildə tərənnüm olunur.
Qaydalar
- 1Əfzələddin Xaqani Şirvani (təxminən 1126-1199) XII əsrdə Şamaxıda doğulmuş, qəsidə janrının böyük ustasıdır və əsərlərini fars dilində yazmışdır.
- 2Xaqaninin ən məşhur qəsidəsi «Mədain xərabələri» («Eyvani-Mədain») keçmiş imperiyaların süqutu üzərində fəlsəfi düşüncədir; «Töhfətül-İraqeyn» onun səyahət-poemasıdır.
- 3Həbsiyyə — Xaqaninin həbsxanada yazdığı şeirlərdir.
- 4Mehseti Gəncəvi (XII əsr) — Gəncədən olan qadın şair, rübai janrının ustasıdır.
- 5Qətran Təbrizi (XI əsr) — Təbrizdən olan qəsidə şairi, «ət-Təfasir» lüğəti ilə bağlıdır.
- 6Əbülüla Gəncəvi (XII əsr) — saray şairi, Xaqaninin müəllimi və qayınatası sayılır; bu dövr şairləri əsasən fars dilində qəsidə və rübai yazmışlar.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin