Şah İsmayıl Xətai
Səfəvi dövlətinin banisi, ana dilinin — Azərbaycan türkcəsinin — rəsmi saray şeiri dilinə çevrilməsinin öncülü; «Divan», «Dəhnamə» poeması, «Nəsihətnamə» və «Bəngü Badə» əsərləri.
Şah İsmayıl Xətai (1487–1524) Səfəvi dövlətinin banisi, eyni zamanda Azərbaycan ədəbiyyatında ana dilini — azərbaycan türkcəsini — saray şeiri dilinə qaldıran böyük sənətkardır. O, şeirlərini «Xətai» təxəllüsü ilə yazmış, həm heca, həm əruz vəznindən istifadə etmişdir. Xətainin ədəbi irsi divan lirikası, poema və didaktik nəsihət əsərlərindən ibarətdir: «Divan»ı qəzəl, qoşma, tuyuq kimi janrları əhatə edir; «Dəhnamə» («On məktub») on hissədən ibarət məhəbbət poemasıdır; «Nəsihətnamə» didaktik-əxlaqi məzmunlu əsərdir; «Bəngü Badə» («Nəşə və Şərab») alleqorik mənzumdir. Şairin yaradıcılığında Əhli-beytə məhəbbət, humanizm, vətənpərvərlik, kamil insanın tərənnümü mərkəzi yer tutur. Xətainin dövrünə qədər saray ədəbiyyatı əsasən fars dilində yazılırdı; onun ana dilini siyasi-mədəni arenaya gətirməsi Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin dönüş nöqtəsidir.
Məsələn: «Dəhnamə» Xətaiyə, «Xəmsə» isə Nizami Gəncəviyə məxsusdur — bu iki poema külliyyatı heç vaxt qarışdırılmamalıdır.
Qaydalar
- 1Şah İsmayıl Xətai (1487–1524) Səfəvi dövlətinin banisidir; «Xətai» təxəllüsü ilə şeirlər yazmış, azərbaycan türkcəsini saray şeiri dilinə qaldırmışdır.
- 2Əsas əsərləri: «Divan» (qəzəl, qoşma, tuyuq), «Dəhnamə» (on hissədən ibarət məhəbbət poeması), «Nəsihətnamə» (didaktik), «Bəngü Badə» (alleqorik mənzum).
- 3«Dəhnamə» Xətaiyə məxsusdur; «Xəmsə» (beş poema) Nizami Gəncəviyə məxsusdur — bu iki əsər qarışdırılmamalıdır.
- 4Xətaiyə qədər Azərbaycan saray ədəbiyyatı əsasən farsca yazılırdı; Xətai ana dilini önə çıxardı.
- 5Yaradıcılığının əsas mövzuları Əhli-beytə məhəbbət, humanizm, vətənpərvərlik və kamil insan ideyasıdır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin