XIX əsr lirikası
Qasım bəy Zakir, Seyid Əzim Şirvani, Xurşidbanu Natəvan və Abbasqulu ağa Bakıxanovun yaradıcılığı; klassik qəzəl ənənəsi ilə maarifçi-realist satiranın inkişafı.
XIX əsr Azərbaycan lirikasında həm klassik qəzəl ənənəsi, həm də maarifçi-realist satira yan-yana inkişaf edib. Bu dövrün satira və təmsil (alleqorik fabula) ustası Qarabağlı Qasım bəy Zakir (1784-1857) olub; o, cəmiyyətdəki ictimai nöqsanları, ədalətsizliyi kəskin tənqid etmişdir. Şamaxılı Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) maarifçi şair kimi həm lirik qəzəllər, həm satira yazmış, uşaqlar üçün didaktik «Rəbiül-ətfal» əsərini yaratmışdır. Şuşada yaşayan, «Xan qızı» ləqəbi ilə tanınan Xurşidbanu Natəvan (1832-1897) incə lirik qəzəlləri, məşhur «Bənövşə» şeiri və oğlu Mir Abbasın ölümünə yazdığı təsirli mərsiyə ilə seçilir; o həm də «Məclisi-üns» ədəbi məclisinin başçısı olmuşdur. Təxəllüsü Qüdsi olan alim-şair Abbasqulu ağa Bakıxanov (1794-1847) həm bədii, həm elmi əsərlər müəllifidir; onun «Gülüstani-İrəm» əsəri Azərbaycan tarixinə, «Kitabi-Əsgəriyyə» isə bədii nəsrə aiddir. Nümunə: «Natəvanın oğlu Mir Abbasın vaxtsız ölümünə yazdığı mərsiyə XIX əsr lirikasının ən təsirli nümunələrindəndir.»
Qaydalar
- 1Qasım bəy Zakir (1784-1857) Qarabağdandır; XIX əsr satira və təmsil (alleqorik fabula) ustasıdır, cəmiyyətdəki ictimai nöqsanları və ədalətsizliyi tənqid edirdi.
- 2Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) Şamaxıdandır; maarifçi şairdir, həm qəzəl, həm satira yazıb, uşaqlar üçün didaktik «Rəbiül-ətfal» əsərini yaradıb.
- 3Xurşidbanu Natəvan (1832-1897) «Xan qızı» ləqəbi ilə tanınır, Şuşadandır (Qarabağ); lirik qəzəlləri, «Bənövşə» şeiri və oğlu Mir Abbasa həsr etdiyi mərsiyə ilə məşhurdur; «Məclisi-üns» ədəbi məclisinin başçısı olub.
- 4Abbasqulu ağa Bakıxanov (1794-1847), təxəllüsü Qüdsi, alim-şairdir; «Gülüstani-İrəm» (Azərbaycan tarixi əsəri) və «Kitabi-Əsgəriyyə» onun əsərləridir.
- 5Bu dövrdə həm klassik qəzəl ənənəsi, həm də maarifçi-realist satira yan-yana inkişaf edib.
- 6Əsərlər müəlliflərlə dəqiq bağlanmalıdır: «Gülüstani-İrəm» və «Kitabi-Əsgəriyyə» — Bakıxanov; «Rəbiül-ətfal» — Seyid Əzim Şirvani; «Bənövşə» — Natəvan.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin