← Mövzulara
eg3l-4.4· Fəsil 4: XVII-XIX əsr ədəbiyyatı· ~14 dəq

Ədəbi cərəyanlar: maarifçilik, romantizm, realizm

Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçilik (Axundzadə, Zərdabi), romantizm (Cavid, Hadi) və tənqidi realizm (Mirzə Cəlil, Sabir) cərəyanlarının əsas xüsusiyyətləri, nümayəndələri və fərqli cəhətləri.

Ədəbi cərəyan bədii yaradıcılıqda eyni prinsipləri, dünyagörüşünü və bədii üsulu paylaşan yazıçılar qrupu tərəfindən formalaşan ədəbi istiqamətdir. Azərbaycan ədəbiyyatında XIX-XX əsrlərdə üç başlıca cərəyan inkişaf etmişdir. Maarifçilik cərəyanı elmi biliyin, təhsilin və sosial islahatın zəruriliyini irəli sürür; Azərbaycanda bu cərəyanın əsas nümayəndələri Mirzə Fətəli Axundzadə, Həsən bəy Zərdabi («Əkinçi» qəzetinin banisi) və Seyid Əzim Şirvanidir. Romantizm cərəyanı ideal, azad ruh, qəhrəmanlıq, milli azadlıq mövzularını ön plana çəkir; Azərbaycanda bu cərəyanın bariz nümayəndəsi Hüseyn Caviddir. Tənqidi realizm cərəyanı isə cəmiyyətin gerçəkliyini, sosial ziddiyyətləri, cəhalət və ədalətsizliyi tənqidi gözlə əks etdirir; Cəlil Məmmədquluzadə, Mirzə Ələkbər Sabir və Mirzə Fətəli Axundzadə bu cərəyanın aparıcı nümayəndələridir. Hər cərəyanın özünəməxsus bədii üsulu, personaj tipi və mövzu dairəsi vardır.

📌Nümunə

Məsələn: Hüseyn Cavidin «İblis» faciəsindəki ideal-faciəvi qəhrəman romantizmi, Sabirin «Hophopnamə»sindəki kəskin ictimai satira isə tənqidi realizmi əks etdirir.

Qaydalar

  1. 1Maarifçilik cərəyanı elm, təhsil və sosial islahata çağırır; nümayəndələri: Axundzadə, Həsən bəy Zərdabi («Əkinçi» qəzeti), Seyid Əzim Şirvani.
  2. 2Romantizm ideal, azad ruh, qəhrəmanlıq və milli azadlığı tərənnüm edir; Azərbaycanda bariz nümayəndəsi Hüseyn Caviddir.
  3. 3Tənqidi realizm cəmiyyətin gerçəkliyini, sosial ziddiyyətləri tənqidi yanaşma ilə əks etdirir; nümayəndələri: Mirzə Cəlil, Sabir, Axundzadə.
  4. 4Cavid romantik-faciəvi qəhrəman yaradır; Sabir isə tənqidi realist satira ilə ictimai eybəcərlikləri ifşa edir — bu iki yazıçı fərqli cərəyanlardadır.
  5. 5Həsən bəy Zərdabi 1875-ci ildə «Əkinçi» qəzetinin — Azərbaycanın ilk milli qəzetinin — banisidir; maarifçilik hərəkatının rəmzidir.

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

AsanOrtaÇətinQarışıq