Qurdlar və molyusklar
Yastı, dəyirmi və həlqəvi qurdların quruluşu, həyat tərzi və parazitləri; molyuskların (qarınayaqlılar, ikitaylılar, başıayaqlılar) bədən planı, qan-dövranı və ekoloji rolu.
Qurdlar üç tipdə öyrənilir: yastı, dəyirmi (ilk bağırsaqlı) və həlqəvi qurdlar. Yastı qurdlar üçqatlı, ikitərəfli (bilateral) simmetriyalı heyvanlardır; onlarda bədən boşluğu yoxdur, nümayəndələri arasında sərbəst yaşayan planari, eləcə də qaraciyər soxulcanı, exinokok və lentşəkilli soliter kimi təhlükəli parazitlər vardır. Dəyirmi (ilk bağırsaqlı) qurdlarda birincili bədən boşluğu olur və onlar ayrıcinslidir; insan askaridi və sancaqquyruq insanın daxili parazitləridir. Həlqəvi qurdlarda isə ikincili bədən boşluğu (selom) əmələ gəlir, bədən həlqələrə bölünür, qapalı qan-dövran sistemi və sinir düyünləri olur, tənəffüs dəri vasitəsilə gedir; yağış soxulcanı və zəli bu tipə aiddir. Molyusklar (yumşaqbədənlilər) baş, gövdə və ayaqdan ibarət, mantiya və çanaq (qabıq) daşıyan, əksərində açıq qan-dövran sistemi olan heyvanlardır. Onlar üç əsas sinfə bölünür: qarınayaqlılar (üzümcül ilbiz, sümüklü ilbiz), ikitaylılar (midya, istridyə) və ən mütəşəkkil sayılan başıayaqlılar (kalmar, ahtapot). Nümunə: midya iki taylı çanağa malik ikitaylı molyuskdur və suyu qəlsəmələri ilə süzərək qidalandığı üçün təbii sutəmizləyici rolunu oynayır.
Qaydalar
- 1Yastı qurdlar üçqatlı, ikitərəfli simmetriyalı olub bədən boşluğuna malik deyil; planari sərbəst, qaraciyər soxulcanı, exinokok və soliter isə parazitdir.
- 2Dəyirmi (ilk bağırsaqlı) qurdlar — insan askaridi, sancaqquyruq — birincili bədən boşluğuna malik, ayrıcinsli parazitlərdir.
- 3Həlqəvi qurdlarda (yağış soxulcanı, zəli) ikincili bədən boşluğu (selom), bədənin həlqələrə bölünməsi, QAPALI qan-dövran sistemi və sinir düyünləri olur; tənəffüs dəri ilədir.
- 4Molyuskların bədəni baş, gövdə və ayaqdan ibarətdir; mantiya çanağı (qabığı) ifraz edir, əksər molyuskda qan-dövran AÇIQdır.
- 5Molyusklar üç sinifdir: qarınayaqlılar (üzümcül ilbiz), ikitaylılar (midya, istridyə — iki taylı çanaq, qəlsəmə ilə süzərək qidalanma), başıayaqlılar (kalmar, ahtapot — ən mütəşəkkil, mürəkkəb göz).
- 6Diqqət: qan-dövranı qarışdırmaq olmaz — həlqəvi qurdlarda QAPALI, molyuskların əksərində isə AÇIQ qan-dövran sistemi olur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin