Biologiya — Abituriyent (IV qrup)
Ali məktəbə qəbul (DİM, IV ixtisas qrupu) üçün biologiya: botanika, zoologiya, insan anatomiyası və fiziologiyası, sitologiya və molekulyar biologiya, genetika, təkamül və ekologiya — 5 fəsil, 16 mövzu.
Fəsil 1: Botanika
Bitki hüceyrəsi və toxumaları
Bitki hüceyrəsinin quruluşu (hüceyrə divarı, plastidlər, vakuol, nüvə), bitki və heyvan hüceyrəsinin müqayisəsi, plastidlərin növləri və bitki toxumalarının (əmələgətirici, örtük, əsas, ötürücü, mexaniki) quruluşu və funksiyaları
Bitki orqanları: kök, gövdə, yarpaq
Vegetativ orqanların quruluşu və funksiyaları: kökün zonaları və kök sistemləri, gövdənin ötürücü funksiyası (ksilem və floem), yarpağın fotosintez, transpirasiya və qaz mübadiləsindəki rolu, ağızcıqlar və damarlanma tipləri.
Bitkilərin çoxalması və şöbələri
Çiçəyin quruluşu, tozlanma və ikiqat mayalanma, toxum və meyvənin əmələ gəlməsi, bitki şöbələri (yosunlar, mamırlar, qıjılar, çılpaqtoxumlular, örtülütoxumlular) və birləpəli–ikiləpəli müqayisəsi
Fəsil 2: Zoologiya
Birhüceyrəlilər və bağırsaqboşluqlular
Sadə birhüceyrəlilər (amöb, yaşıl evglena, infuzor-tərlik): quruluş, hərəkət orqanları, qidalanma, çoxalma, təpər vakuolu və sista; bağırsaqboşluqlular (hidra, meduza, mərcan poliplər): iki qatlı bədən, radial simmetriya, sancan hüceyrələr, regenerasiya və çoxalma
Qurdlar və molyusklar
Yastı, dəyirmi və həlqəvi qurdların quruluşu, həyat tərzi və parazitləri; molyuskların (qarınayaqlılar, ikitaylılar, başıayaqlılar) bədən planı, qan-dövranı və ekoloji rolu.
Buğumayaqlılar
Buğumayaqlıların ümumi əlamətləri; xərçəngkimilər, hörümçəkkimilər və həşəratların quruluşu, tənəffüsü və ayaqlarının sayı; tam və natamam metamorfoz.
Onurğalılar
Onurğalı heyvanların əsas sinifləri: balıqlar, suda-quruda yaşayanlar (amfibilər), sürünənlər (reptililər), quşlar və məməlilər — onların ürək quruluşu, tənəffüsü, qan dövranı, bədən örtüyü və çoxalma xüsusiyyətləri.
Fəsil 3: İnsan anatomiyası və fiziologiyası
Dayaq-hərəkət sistemi və daxili mühit
Skelet və onun şöbələri, sümük birləşmələri və tərkibi, əzələ növləri, orqanizmin daxili mühiti (qan, limfa, toxuma mayesi), qanın formalı elementləri, immunitet və qan qrupları
Qan-dövranı və tənəffüs sistemləri
Ürəyin quruluşu və işi, böyük və kiçik qan dövranları, arteriya–vena–kapilyar, qan damarları, tənəffüs yolları və ağciyərlərdə qaz mübadiləsi
Həzm, ifrazat, maddələr mübadiləsi, dəri
Həzm sisteminin orqanları və fermentləri (amilaza, pepsin, öd), həzm vəziləri (qaraciyər, mədəaltı vəzi), ifrazat sistemi və nefron, plastik və energetik maddələr mübadiləsi, vitaminlər, dərinin quruluşu (epidermis, derma, dərialtı piy qatı) və funksiyaları
Sinir sistemi, endokrin sistem, hiss orqanları, çoxalma
Neyronun quruluşu və reflektor qövs, mərkəzi və periferik sinir sistemi, baş beynin hissələri (böyük yarımkürələr, beyincik, uzunsov beyin), endokrin vəzilər və hormonları (hipofiz, qalxanabənzər vəzi, mədəaltı vəzi, böyrəküstü vəzi), hiss orqanları (göz, qulaq) və insanın çoxalma sistemi
İmmunitet, qan qrupları və Rh-faktor
Spesifik və qeyri-spesifik immunitet, antigen–antitel mexanizmi, B- və T-limfositlər, aktiv və passiv immunlaşma (vaksin, zərdab), ABO qan qrupları sistemi, Rh-faktor, qan köçürmə qaydaları və uyğunsuzluq nəticələri
Ali sinir fəaliyyəti və analizatorlar
İ.P.Pavlovun şərti refleqs nəzəriyyəsi, şərti və şərtsiz reflekslərin fərqi, inhibisiya, yuxu; analizatorların quruluşu (reseptor–sinir–beyin qabığı), görmə, eşitmə, dəri, dad və iybilmə analizatorları, göz qüsurları (miyopiya, hipermetropiya)
Fəsil 4: Sitologiya və molekulyar biologiya
Hüceyrə quruluşu və orqanoidlər
Prokariot və eukariot hüceyrələrin fərqi, eukariot hüceyrənin əsas orqanoidləri (nüvə, mitoxondri, ribosom, endoplazmatik şəbəkə, Qolci kompleksi, lizosom, xloroplast) və onların funksiyaları, bitki və heyvan hüceyrəsinin müqayisəsi
Üzvi maddələr, DNT/RNT, zülal sintezi
Hüceyrənin üzvi maddələri (zülallar, karbohidratlar, lipidlər, nuklein turşuları), DNT və RNT-nin quruluşu, azot əsaslarının komplementarlığı və zülal sintezinin mərhələləri — transkripsiya və translyasiya.
Fəsil 5: Genetika, təkamül və ekologiya
Genetika və seleksiya
İrsiyyət və dəyişkənliyin əsas anlayışları (gen, allel, dominant və resessiv əlamətlər, genotip və fenotip, homoziqot və heteroziqot), Mendel qanunları (monohibrid 3:1, dihibrid 9:3:3:1), analizedici çarpazlaşma, cinsiyyətin genetikası və cinslə ilişikli irsiyyət, dəyişkənliyin növləri və seleksiyanın əsasları
Təkamül və ekologiya
Çarlz Darvinin təkamül nəzəriyyəsi və onun hərəkətverici qüvvələri (irsi dəyişkənlik, yaşayış uğrunda mübarizə, təbii seçmə), təkamülün sübutları (paleontoloji, embrioloji, müqayisəli-anatomik, rudiment və atavizm), ekoloji amillər (abiotik, biotik, antropogen), populyasiya–biosenoz–ekosistem, qida zənciri (produsent, konsument, redusent) və biosfer haqqında V.İ.Vernadski təlimi ilə ətraf mühitin mühafizəsi
Biotexnologiya, gen mühəndisliyi və hüceyrə mühəndisliyi
Biotexnologiyanın tərifi və istifadə sahələri, gen mühəndisliyinin əsas mərhələləri (müvafiq genin ayrılması, vektor, plazmid, transformasiya), rekombinant DNT və transfogen orqanizmlər, hüceyrə mühəndisliyi (protoplast birləşməsi, in vitro kulturası), klonlaşma