🇦🇿

Biologiya — Abituriyent (IV qrup)

Ali məktəbə qəbul (DİM, IV ixtisas qrupu) üçün biologiya: botanika, zoologiya, insan anatomiyası və fiziologiyası, sitologiya və molekulyar biologiya, genetika, təkamül və ekologiya — 5 fəsil, 16 mövzu.

Fəsil 1: Botanika
eg4b-1.1

Bitki hüceyrəsi və toxumaları

Bitki hüceyrəsinin quruluşu (hüceyrə divarı, plastidlər, vakuol, nüvə), bitki və heyvan hüceyrəsinin müqayisəsi, plastidlərin növləri və bitki toxumalarının (əmələgətirici, örtük, əsas, ötürücü, mexaniki) quruluşu və funksiyaları

✓ hazır
eg4b-1.2

Bitki orqanları: kök, gövdə, yarpaq

Vegetativ orqanların quruluşu və funksiyaları: kökün zonaları və kök sistemləri, gövdənin ötürücü funksiyası (ksilem və floem), yarpağın fotosintez, transpirasiya və qaz mübadiləsindəki rolu, ağızcıqlar və damarlanma tipləri.

✓ hazır
eg4b-1.3

Bitkilərin çoxalması və şöbələri

Çiçəyin quruluşu, tozlanma və ikiqat mayalanma, toxum və meyvənin əmələ gəlməsi, bitki şöbələri (yosunlar, mamırlar, qıjılar, çılpaqtoxumlular, örtülütoxumlular) və birləpəli–ikiləpəli müqayisəsi

✓ hazır
Fəsil 2: Zoologiya
eg4b-2.1

Birhüceyrəlilər və bağırsaqboşluqlular

Sadə birhüceyrəlilər (amöb, yaşıl evglena, infuzor-tərlik): quruluş, hərəkət orqanları, qidalanma, çoxalma, təpər vakuolu və sista; bağırsaqboşluqlular (hidra, meduza, mərcan poliplər): iki qatlı bədən, radial simmetriya, sancan hüceyrələr, regenerasiya və çoxalma

✓ hazır
eg4b-2.2

Qurdlar və molyusklar

Yastı, dəyirmi və həlqəvi qurdların quruluşu, həyat tərzi və parazitləri; molyuskların (qarınayaqlılar, ikitaylılar, başıayaqlılar) bədən planı, qan-dövranı və ekoloji rolu.

✓ hazır
eg4b-2.3

Buğumayaqlılar

Buğumayaqlıların ümumi əlamətləri; xərçəngkimilər, hörümçəkkimilər və həşəratların quruluşu, tənəffüsü və ayaqlarının sayı; tam və natamam metamorfoz.

✓ hazır
eg4b-2.4

Onurğalılar

Onurğalı heyvanların əsas sinifləri: balıqlar, suda-quruda yaşayanlar (amfibilər), sürünənlər (reptililər), quşlar və məməlilər — onların ürək quruluşu, tənəffüsü, qan dövranı, bədən örtüyü və çoxalma xüsusiyyətləri.

✓ hazır
Fəsil 3: İnsan anatomiyası və fiziologiyası
eg4b-3.1

Dayaq-hərəkət sistemi və daxili mühit

Skelet və onun şöbələri, sümük birləşmələri və tərkibi, əzələ növləri, orqanizmin daxili mühiti (qan, limfa, toxuma mayesi), qanın formalı elementləri, immunitet və qan qrupları

✓ hazır
eg4b-3.2

Qan-dövranı və tənəffüs sistemləri

Ürəyin quruluşu və işi, böyük və kiçik qan dövranları, arteriya–vena–kapilyar, qan damarları, tənəffüs yolları və ağciyərlərdə qaz mübadiləsi

✓ hazır
eg4b-3.3

Həzm, ifrazat, maddələr mübadiləsi, dəri

Həzm sisteminin orqanları və fermentləri (amilaza, pepsin, öd), həzm vəziləri (qaraciyər, mədəaltı vəzi), ifrazat sistemi və nefron, plastik və energetik maddələr mübadiləsi, vitaminlər, dərinin quruluşu (epidermis, derma, dərialtı piy qatı) və funksiyaları

✓ hazır
eg4b-3.4

Sinir sistemi, endokrin sistem, hiss orqanları, çoxalma

Neyronun quruluşu və reflektor qövs, mərkəzi və periferik sinir sistemi, baş beynin hissələri (böyük yarımkürələr, beyincik, uzunsov beyin), endokrin vəzilər və hormonları (hipofiz, qalxanabənzər vəzi, mədəaltı vəzi, böyrəküstü vəzi), hiss orqanları (göz, qulaq) və insanın çoxalma sistemi

✓ hazır
Fəsil 4: Sitologiya və molekulyar biologiya
eg4b-4.1

Hüceyrə quruluşu və orqanoidlər

Prokariot və eukariot hüceyrələrin fərqi, eukariot hüceyrənin əsas orqanoidləri (nüvə, mitoxondri, ribosom, endoplazmatik şəbəkə, Qolci kompleksi, lizosom, xloroplast) və onların funksiyaları, bitki və heyvan hüceyrəsinin müqayisəsi

✓ hazır
eg4b-4.2

Üzvi maddələr, DNT/RNT, zülal sintezi

Hüceyrənin üzvi maddələri (zülallar, karbohidratlar, lipidlər, nuklein turşuları), DNT və RNT-nin quruluşu, azot əsaslarının komplementarlığı və zülal sintezinin mərhələləri — transkripsiya və translyasiya.

✓ hazır
eg4b-4.3

Energetik mübadilə və hüceyrə bölünməsi

Fotosintez (xloroplast, işıq enerjisi, CO2 + H2O → qlükoza + O2), hüceyrə tənəffüsü (mitoxondri, qlükozanın oksidləşməsi və ATF), mitoz (2 diploid hüceyrə) və meyoz (4 haploid hüceyrə) müqayisəsi

✓ hazır
Fəsil 5: Genetika, təkamül və ekologiya
eg4b-5.1

Genetika və seleksiya

İrsiyyət və dəyişkənliyin əsas anlayışları (gen, allel, dominant və resessiv əlamətlər, genotip və fenotip, homoziqot və heteroziqot), Mendel qanunları (monohibrid 3:1, dihibrid 9:3:3:1), analizedici çarpazlaşma, cinsiyyətin genetikası və cinslə ilişikli irsiyyət, dəyişkənliyin növləri və seleksiyanın əsasları

✓ hazır
eg4b-5.2

Təkamül və ekologiya

Çarlz Darvinin təkamül nəzəriyyəsi və onun hərəkətverici qüvvələri (irsi dəyişkənlik, yaşayış uğrunda mübarizə, təbii seçmə), təkamülün sübutları (paleontoloji, embrioloji, müqayisəli-anatomik, rudiment və atavizm), ekoloji amillər (abiotik, biotik, antropogen), populyasiya–biosenoz–ekosistem, qida zənciri (produsent, konsument, redusent) və biosfer haqqında V.İ.Vernadski təlimi ilə ətraf mühitin mühafizəsi

✓ hazır