Buğumayaqlılar
Buğumayaqlıların ümumi əlamətləri; xərçəngkimilər, hörümçəkkimilər və həşəratların quruluşu, tənəffüsü və ayaqlarının sayı; tam və natamam metamorfoz.
Buğumayaqlılar heyvanlar aləminin ən çoxsaylı tipidir; onların bədəni xitindən təşkil olunmuş bərk xarici skelet (örtük) ilə örtülüdür və buğumlu (oynaqlı) ayaqlara malikdir. Bədən boşluğu qarışıq (mikst) boşluqdur və qan-limfa (hemolimfa) ilə doludur. Bu tipin üç əsas sinfi var: xərçəngkimilər, hörümçəkkimilər və həşəratlar. Xərçəngkimilərin (çay xərçəngi, krevet, krab) bədəni başdöş və qarından ibarətdir, qəlsəmə ilə tənəffüs edir, 2 cüt bığcığı (antenası) və 5 cüt yeriş ayağı vardır. Hörümçəkkimilərin (hörümçək, gənə, əqrəb) bədəni başdöş və qarına bölünür, 4 cüt yeriş ayağı vardır, bığcıqları yoxdur və ağciyər kisəsi və/və ya traxeya ilə tənəffüs edir. Həşəratların bədəni baş, döş və qarın olmaqla üç hissədən ibarətdir; onların 3 cüt (altı) ayağı, 1 cüt bığcığı, çox vaxt qanadları olur və traxeya ilə tənəffüs edirlər. Nümunə: kəpənək tam metamorfozla inkişaf edir — yumurta → sürfə (tırtıl) → pup (kukla) → yetkin fərd; çəyirtkə isə natamam metamorfozla, pup mərhələsi olmadan inkişaf edir.
Qaydalar
- 1Buğumayaqlıların ümumi əlamətləri: xitinli xarici skelet (örtük), buğumlu (oynaqlı) ayaqlar və qarışıq bədən boşluğu.
- 2Xərçəngkimilər (çay xərçəngi, krevet, krab): başdöş + qarın, qəlsəmə ilə tənəffüs, 2 cüt bığcıq və 5 cüt yeriş ayağı.
- 3Hörümçəkkimilər (hörümçək, gənə, əqrəb): başdöş + qarın, 4 cüt yeriş ayağı, bığcıq yoxdur, ağciyər kisəsi və/və ya traxeya ilə tənəffüs.
- 4Həşəratlar: baş + döş + qarın, 3 cüt (altı) ayaq, 1 cüt bığcıq, çox vaxt qanad, traxeya ilə tənəffüs.
- 5Ayaqların sayı sinfi ayırd edir: həşəratlarda 3 cüt, hörümçəkkimilərdə 4 cüt yeriş ayağı olur.
- 6İnkişaf: tam metamorfoz (yumurta → sürfə → pup → yetkin: kəpənək, böcək, milçək) və natamam metamorfoz (yumurta → sürfə → yetkin, pup yoxdur: çəyirtkə, kazalaq).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin