Viruslar və bakteriyalar
Virusların qeyri-hüceyrəvi quruluşu (DNT/RNT + zülal qabığı), çoxalma mexanizmi, bakteriofaj; bakteriyaların (prokariot) quruluşu, çoxalması, bioloji rolu (faydalı və zərərli), sporəmələgətirmə və antibiotiklərə münasibət
Viruslar hüceyrəsiz quruluşa malikdir: onların içərisində yalnız bir növ nuklein turşusu (ya DNT, ya RNT) var, onu zülaldan ibarət qabıq — kapsid əhatə edir. Virus özbaşına metabolizm apara bilmir, buna görə də yalnız canlı hüceyrədaxilində çoxalır — xüsusi sahibin hüceyrəsinə daxil olur, öz nuklein turşusunu replikasiya etdirir, yeni viruslar yığır və hüceyrəni parçalayaraq azad olur. Bakteriofaj isə bakteriyaları yoluxduran virusdur. Bakteriyalar prokariot organizmlərdir: formalaşmış nüvəsi yoxdur, DNT sitoplazmada sərbəst yerləşir (nukleoid), membranlı orqanoidlər olmur, yalnız ribosom var, hüceyrə divarı peptidoqlikan (murein) ilə gücləndirilmişdir. Əlverişsiz şəraitdə endospor əmələ gətirirlər — bu forma hətta qaynar suda uzun müddət yaşaya bilir. Bakteriyalar rol baxımından ikilidir: bağırsaq çöpü (E.coli) qida həzmini asanlaşdırır, azot fiksasiya edən bakteriyalar torpağı zənginləşdirir; lakin vəba, vərəm, difteriya kimi xəstəlikləri törədirlər. Antibiotiklər bakteriya hüceyrə divarını və ya ribosom fəaliyyətini pozur.
Məsələn: qrip virusu RNT-virusdur — o, tənəffüs yollarının epitel hüceyrələrinə daxil olur, hüceyrənin ribosomlarını öz zülallarını sintez etmək üçün istifadə edir və yeni virusları hüceyrə pərdəsindən qopararaq yayılır; antibiotiklər virusa qarşı fəal deyil, çünki virusun hüceyrə divarı yoxdur.
Qaydalar
- 1Viruslar qeyri-hüceyrəvidir: DNT ya RNT + zülal qabığı (kapsid); özbaşına metabolizm aparmır, yalnız canlı hüceyrədaxilində çoxalır.
- 2Bakteriofaj bakteriyaları yoluxduran spesifik virusdur; virus hüceyrəyə daxil olur → nuklein turşusu replikasiya edilir → yeni viruslar yığılır → hüceyrə parçalanır.
- 3Bakteriyalar prokariotdur: formalaşmış nüvə yoxdur, DNT sitoplazmada sərbəst (nukleoid), yalnız ribosom var, membranlı orqanoidlər yoxdur.
- 4Bakteriyaların hüceyrə divarı peptidoqlikan (murein) ilə möhkəmləndirilmişdir; əlverişsiz şəraitdə endospor əmələ gətirir.
- 5Antibiotiklər bakteriyaların hüceyrə divarı sintezini və ya ribosom fəaliyyətini pozur — viral xəstəliklərə (qrip, COVID) qarşı antibiotik fəal deyil, çünki virusta hüceyrə divarı yoxdur.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin