Dayaq-hərəkət sistemi və daxili mühit
Skelet və onun şöbələri, sümük birləşmələri və tərkibi, əzələ növləri, orqanizmin daxili mühiti (qan, limfa, toxuma mayesi), qanın formalı elementləri, immunitet və qan qrupları
Dayaq-hərəkət sistemi skelet (passiv hissə) və əzələlərdən (aktiv hissə) ibarətdir. Skelet oxal skeletə (kəllə, onurğa sütunu və döş qəfəsi) və ətraflar skeletinə bölünür; onurğa sütunu boyun (7 fəqərə), döş (12), bel (5), oma və büzdüm şöbələrindən təşkil olunub. Sümük birləşmələri hərəkətli (oynaqlar), yarımhərəkətli və hərəkətsiz (kəllə tikişləri) olur, sümüyün möhkəmliyini qeyri-üzvi maddələr (kalsium duzları), elastikliyini isə üzvi maddələr təmin edir. Əzələlər skelet (eninəzolaqlı, iradi), saya (hamar, qeyri-iradi) və ürək əzələsinə (eninəzolaqlı, lakin qeyri-iradi) ayrılır. Orqanizmin daxili mühitini qan, limfa və toxuma mayesi yaradır; qan plazmadan (~55%) və formalı elementlərdən — eritrosit, leykosit və trombositlərdən ibarətdir. Nümunə: eritrositlər nüvəsizdir, tərkibindəki hemoglobin oksigeni daşıyır; leykositlər faqositoz yolu ilə immunitet yaradır (İ.İ.Meçnikov), trombositlər isə qanın laxtalanmasını təmin edir.
Qaydalar
- 1Onurğa sütunu 5 şöbədən ibarətdir: boyun (7 fəqərə), döş (12 fəqərə), bel (5 fəqərə), oma və büzdüm.
- 2Sümüyün möhkəmliyini qeyri-üzvi (mineral) maddələr — kalsium duzları, elastikliyini isə üzvi maddələr təmin edir.
- 3Əzələ növləri: skelet əzələsi eninəzolaqlı və iradi, saya əzələ hamar və qeyri-iradi, ürək əzələsi isə eninəzolaqlı, lakin qeyri-iradidir.
- 4Daxili mühit qan, limfa və toxuma mayesindən ibarətdir; qan plazma (~55%) və formalı elementlərdən təşkil olunur.
- 5Formalı elementlərin funksiyaları: eritrosit (nüvəsiz, hemoglobinlə O2 daşıyır), leykosit (faqositoz, immunitet), trombosit (qanın laxtalanması).
- 6İnsanda 4 qan qrupu var: 0(I), A(II), B(III), AB(IV); ayrıca Rh-faktora görə qan Rh-müsbət və Rh-mənfi olur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin