Həzm, ifrazat, maddələr mübadiləsi, dəri

Həzm qida maddələrinin orqanizm tərəfindən mənimsənilə bilən sadə maddələrə parçalanması prosesidir və ağız boşluğunda başlayır: burada tüpürcək vəzilərinin ifraz etdiyi amilaza (ptialin) fermenti nişastanı parçalamağa başlayır. Qida udlaq və qida borusu vasitəsilə mədəyə keçir; mədə şirəsindəki pepsin fermenti xlorid turşusu (HCl) iştirakı ilə zülalları parçalayır. Qida sonra nazik bağırsağa daxil olur — onikibarmaq bağırsağa qaraciyərdən gələn öd və mədəaltı vəzinin şirəsi axır, əsas həzm və qida maddələrinin qana sorulması məhz burada, bağırsaq divarındakı xovlar (villuslar) vasitəsilə gedir; yoğun bağırsaqda isə su sorulur və bakteriyalar K vitamini sintez edir. İfrazat sistemində əsas orqan böyrəkdir: onun struktur-funksional vahidi nefrondur, qan burada süzülərək sidik əmələ gəlir, sonra sidik axarı, sidik kisəsi və sidik kanalı ilə xaric olur. Maddələr mübadiləsi iki tərəfdən ibarətdir: plastik mübadilə (assimilyasiya) zamanı mürəkkəb maddələr sintez olunur, energetik mübadilə (dissimilyasiya) zamanı isə maddələr parçalanaraq enerji ayrılır; orqanizm üçün vitaminlər (A, B, C, D) də vacibdir və onların çatışmaması avitaminoza səbəb olur. Dəri üç qatdan — epidermis, derma və dərialtı piy qatından ibarətdir; o qoruma, termorequlyasiya (tər vəziləri), hissiyyat və günəş işığında D vitamini sintezi funksiyalarını yerinə yetirir. Nümunə: yağlı qida yeyildikdə qaraciyərdən ifraz olunan öd nazik bağırsaqda yağ damcılarını xırda damcılara — emulsiyaya çevirir ki, mədəaltı vəzinin fermentləri onları daha asan parçalasın.