İmmunitet, qan qrupları və Rh-faktor
Spesifik və qeyri-spesifik immunitet, antigen–antitel mexanizmi, B- və T-limfositlər, aktiv və passiv immunlaşma (vaksin, zərdab), ABO qan qrupları sistemi, Rh-faktor, qan köçürmə qaydaları və uyğunsuzluq nəticələri
İmmunitet orqanizmin xarici (bakteriya, virus, toksik maddə) və daxili (şişhüceyrə) antigen amillərinə qarşı müdafiə sistemidir. Qeyri-spesifik immunitet bütün antigenlərə eyni qaydada reaksiya verir: dəri maneəsi, udlağın seliyi, faqositoz (İ.İ.Meçnikov); spesifik immunitet isə müəyyən antigeni tanıyıb ona qarşı xüsusi antitel (immunoqlobulin) sintez edir. Spesifik immunitetdə B-limfositlər antitel istehsal edir (humoral immunitet), T-limfositlər isə yoluxmuş hüceyrəni birbaşa məhv edir (hüceyrəvi immunitet). Aktiv immunlaşmada orqanizm özü antitel əmələ gətirir (vaksin — zəiflədilmiş/öldürülmüş antigen yeridilir, uzunmüddətlidir); passiv immunlaşmada hazır antitel olan zərdab yeridilir (sürətli, lakin qısamüddətli). İnsanda qan qrupları ABO sisteminə görə müəyyən edilir: qrupda eritsositlərin səthi antigens (aqqlütinogen) A, B, hər ikisi, ya heç biri ola bilər; plazmada isə uyğun antitel (aqqlütinin α, β) olur; 0(I)—aqqlütinogen yoxdur, A(II)—aqqlütinogen A, B(III)—aqqlütinogen B, AB(IV)—hər ikisi var. Rh-faktor: Rh-müsbət insanların eritrositlərinin səthindəki D antigeninin olması, Rh-mənfi insanlarda isə olmaması ilə bağlıdır; Rh-mənfi anadan Rh-müsbət uşaq doğulanda rezus-konflikt riski var.
Məsələn: I(0) qruplu insanın eritrositlərinin səthində heç bir aqqlütinogen olmadığından belə insana yalnız I qrup qan köçürülə bilər; əks halda qanda aqqlütinasiyanın baş verməsi xəstə üçün həyati təhlükə yaradır.
Qaydalar
- 1Qeyri-spesifik immunitet (dəri, faqositoz) bütün antigenlərə eyni reaksiya verir; spesifik immunitet müəyyən antigeni tanıyıb xüsusi antitel sintez edir.
- 2B-limfositlər antitel (immunoqlobulin) istehsal edir (humoral immunitet); T-limfositlər yoluxmuş hüceyrəni birbaşa məhv edir (hüceyrəvi immunitet).
- 3Aktiv immunlaşma: vaksin yeridilir (orqanizm özü antitel yaradır, uzunmüddətli); passiv immunlaşma: hazır antitel olan zərdab yeridilir (sürətli, qısamüddətli).
- 4ABO sistemi: 0(I) — aqqlütinogen yoxdur; A(II) — A aqqlütinogeni; B(III) — B aqqlütinogeni; AB(IV) — həm A, həm B; plazmada uyğun aqqlütinlər (α, β) olur — eyni antigen+antitel toqquşarsa aqqlütinasiyanı (yığılma) törədir.
- 5Rh-faktor: Rh+ insanın eritrositlərinin səthindəki D antigeni var, Rh− insanın yoxdur; Rh− ana × Rh+ ata kombinasiyasında ikinci Rh+ uşaqda rezus-konflikt riski yaranır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin