Canlılarda həyati proseslər
Qidalanma, tənəffüs, ifrazat, çoxalma, qıcıqlanma.
Canlı orqanizmlər bir sıra həyati prosesler həyata keçirərək yaşayır və biosferin maddə-enerji dövranını təmin edir. Qidalanma — orqanizmin enerji və plastik material əldə etməsidir: avtotroflar (bitkilər, bəzi bakteriyalar) üzvi maddəni fotosintez və ya xemosintez yolu ilə özləri sintez edir, heterotroflar isə (heyvanlar, göbələklər, əksər bakteriyalar) hazır üzvi maddə istifadə edir. Tənəffüs üzvi maddənin parçalanması ilə enerjinin (ATF) ayrılmasıdır: aerob tənəffüsdə O₂ iştirak edir, qlikoza tam parçalanır, ~38 ATF əmələ gəlir; anaerob tənəffüsdə (qıcqırma) O₂ olmadan cəmi 2 ATF ayrılır. İfrazat mübadilə məhsullarını xaric edir — bitkidə stomalar və yarpaq tökülməsi, heyvanda isə böyrək, dəri, ağciyər bu funksiyanı yerinə yetirir. Çoxalma növün davam etdirilməsini, qıcıqlanma isə mühit dəyişikliklərinə adaptiv reaksiyanı təmin edir: bitkidə tropizm/nastiya, heyvanda refleks.
Məsələn: günəbaxan işıq mənbəyinə tərəf əyilir (fototropizm) — bu qıcıqlanmanın bitkilərdəki tipik nümunəsidir.
Qaydalar
- 1Avtotroflar üzvi maddəni özləri sintez edir (fotosintez və ya xemosintez), heterotroflar isə hazır üzvi maddə ilə qidalanır.
- 2Aerob tənəffüs O₂ iştirakı ilə ~38 ATF, anaerob tənəffüs isə O₂-siz yalnız 2 ATF verir — aerob daha səmərəlidir.
- 3İfrazat orqanları: bitkidə stomalar/yarpaq tökülməsi; heyvanda böyrək (əsas), dəri, ağciyər.
- 4Çoxalma qeyri-cinsi (mitoz) və cinsi (mayalanma) formada həyata keçirilir; cinsi çoxalmada variasiya çoxalır.
- 5Qıcıqlanma — xarici/daxili təsirlərə cavab: bitkidə tropizm (istiqamətli) və nastiya (istiqamətdən asılı olmayan), heyvanda refleks.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir