Modifikasiya dəyişkənliyi və fotoperiodizm
Qeyri-irsi dəyişkənlik, reaksiya norması, fotoperiodizm.
Dəyişkənlik — orqanizmlərin bir-birindən əlamətlərinə görə fərqlənməsidir. O, irsi (genotipik) və qeyri-irsi (fenotipik, modifikasiya) olmaqla iki əsas qrupa bölünür. Modifikasiya dəyişkənliyi mühit amilləri — işıq, istilik, qida, rütubət — təsiri altında fenotipin dəyişməsidir; bu zaman genotipdə heç bir dəyişiklik baş vermir, buna görə də əldə edilmiş bu dəyişikliklər növbəti nəslə ötürülmür. Hər bir əlamətin mühit şəraitinə uyğun olaraq dəyişə biləcəyi hüdud reaksiya norması adlanır; reaksiya normasının genişliyi genotip tərəfindən müəyyən edilir. Geniş reaksiya normasına malik əlamətlərə (boyun, kütlənin dəyişməsi) nisbətən qan qrupu kimi dar reaksiya norması olan əlamətlər mühit dəyişikliklərinə praktiki olaraq həssas deyil. Fotoperiodizm isə orqanizmlərin gündüz işığının uzunluğuna (fotoperioddakı dəyişikliyə) reaksiyasıdır: bitkilərdə çiçəkləmə mövsümünü, heyvanlarda istirahət dövrünü, köç miqrasiyasını və tüklənməni tənzimləyir.
Məsələn, eyni genotipə malik buğda toxumlarından alınan bitkilər dağlıq şəraitdə alçaqboy, ovalıqda isə hündürboylu olur — bu, reaksiya norması çərçivəsindəki modifikasiya dəyişkənliyidir.
Qaydalar
- 1Modifikasiya dəyişkənliyi mühitin təsiri ilə fenotipi dəyişdirir, lakin genotipi dəyişdirmir və nəslə keçmir.
- 2Reaksiya norması — əlamətin dəyişmə hüdudu olub genotiplə müəyyən olunur; boy/kütlə geniş, qan qrupu dar norma nümunəsidir.
- 3Fotoperiodizm — orqanizmlərin gün uzunluğuna reaksiyasıdır: bitkilərdə çiçəkləməni, heyvanlarda mövsümi dəyişmə və miqrasiyanı tənzimləyir.
- 4Eyni genotipli fərdlər müxtəlif mühit şəraitlərində müxtəlif fenotip nümayiş etdirə bilər — bu modifikasiya dəyişkənliyinin nümunəsidir.
- 5Ümumi səhv: modifikasiya dəyişkənliyini irsi hesab etmək — əslində bu dəyişikliklər genotipə aid deyil, ona görə nəsillərə ötürülmür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir