Təkamülün istiqamətləri, sistematika və inkişaf tarixi

Müasir biologiyada canlılar aləminin müxtəlifliyini izah etmək üçün Severtsov tərəfindən işlənib hazırlanmış makrotəkamül konsepsiyası əsas götürülür. Bu konsepsiyaya görə, canlı qrupları bioloji tərəqqi (fərd sayının artması, arealın genişlənməsi, yeni qrupların yaranması) və ya bioloji tənəzzül (əksi) yolu ilə inkişaf edə bilər. Bioloji tərəqqiyə üç əsas yolla nail olmaq mümkündür: 1) Aromorfoz — quruluşun ümumi mürəkkəbləşməsi, yeni yüksək təşkilat səviyyəsinə keçid (məs. sürünənlərdən quşlara keçiddə ürəyin 4 kameralı olması, ağciyərin inkişafı); 2) İdioadaptasiya — ümumi təşkilat səviyyəsi dəyişmədən konkret mühitə xüsusi uyğunlaşma (məs. müxtəlif quş dimdiklərinin müxtəlif qida növünə uyğunlaşması); 3) Ümumi degenerasiya — quruluşun sadələşməsi, parazitlik həyat tərzi üçün xarakterikdir (məs. lent qurdunda həzm sisteminin olmaması). Müasir sistematika taksonomik kateqoriyalar — aləm, tip/şöbə, sinif, dəstə, fəsilə, cins, növ — vasitəsilə təkamül əlaqələrini əks etdirir. Geoloji eralar ardıcıllığı: arxey → proterozoy → paleozoy → mezozoy → kaynozoy.