Oksidlərin quruluşu və xassələri
Oksidlərin təsnifatı və quruluşun xassələrə təsiri.
Oksidlər iki elementdən ibarət olan mürəkkəb maddələrdir; onlardan biri mütləq oksigendir. Əsas təsnifat elementi-nin metallıq/qeyri-metallıq xarakterinə əsaslanır. Əsasi oksidlər (Na₂O, CaO, Fe₂O₃) metal oksidləridir; onlar suya və ya turşuya reaksiya verir, müvafiq əsas (qələvi) və ya duz əmələ gətirir. Turşu oksidləri (CO₂, SO₃, N₂O₅, P₂O₅) qeyri-metal oksidlərdir; onlar suya reaksiya verir, turşu alınır. Amfoter oksidlər (Al₂O₃, ZnO, Cr₂O₃) həm turşu, həm əsasla reaksiya verə bilir, ikili xarakter daşıyır. Biganə oksidlər (CO, NO, N₂O) nə turşu, nə əsasla adi şəraitdə reaksiya vermir — onlar duz əmələ gətirmir. Elementin oksidlərinin xarakteri oksidləşmə dərəcəsi artdıqca turşuya doğru sürüşür (CrO — əsasi, Cr₂O₃ — amfoter, CrO₃ — turşu).
Məsələn: SO₃ + H₂O → H₂SO₄ reaksiyasında turşu oksidi suya birləşərək sulfat turşusu əmələ gətirir, lakin CO eyni şəraitdə suya reaksiya vermədiyi üçün biganə oksid sayılır.
Qaydalar
- 1Oksidlər iki elementdən ibarət olub, biri mütləq oksigendir (E–O rabitəsi); oksidləşmə dərəcəsi artdıqca turşu xarakteri güclənir.
- 2Əsasi oksidlər (metal oksidləri, məs. Na₂O, CaO) suya reaksiya verib qələvi, turşuya reaksiya verib duz əmələ gətirir.
- 3Turşu oksidləri (qeyri-metal oksidləri, məs. SO₃, CO₂, P₂O₅) suya reaksiya verib müvafiq turşu əmələ gətirir.
- 4Amfoter oksidlər (Al₂O₃, ZnO) həm turşu, həm əsasla reaksiya verir; biganə oksidlər (CO, NO, N₂O) isə nə turşu, nə əsasla reaksiya vermir.
- 5Ümumi səhv: CO-nu turşu oksidi (H₂CO₃-ün anhidridi) saymaq — CO biganədir; amfoter oksidləri isə sadəcə əsasi hesab etmək yanlışdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir