Turşu və əsasların quruluşu
Turşu/əsasların tərkibi və quruluşun xassələrə təsiri.
Turşular molekulunda hidrogen atomu (H) və turşu qalığından ibarət olan maddələrdir. Əvəz oluna bilən hidrogen atomlarının sayı turşunun əsaslığını müəyyən edir: HCl — birəsaslı, H₂SO₄ — ikiəsaslı, H₃PO₄ — üçəsaslı. Turşular oksigensiz (HCl, H₂S, HBr) və oksigenli (H₂SO₄, HNO₃, H₃PO₄) olmaqla iki yerə bölünür. Əsaslar isə metal atomu ilə bir və ya bir neçə hidroksil qrupundan (–OH) ibarətdir; –OH qruplarının sayı əsasın turşuluğunu müəyyən edir: NaOH — birturşulu, Ca(OH)₂ — ikiturşulu. Suda həll olan əsaslar qələvi adlanır (NaOH, KOH, Ca(OH)₂). Quruluş xassəyə birbaşa təsir edir: hidrogen-turşu qalığı rabitəsi nə qədər zəif olarsa, H⁺ ionunun ayrılması bir o qədər asan olur və turşu bir o qədər güclü hesab edilir. Ümumi səhv: əsaslığı –OH sayı ilə yox, molekuladakı ümumi atom sayı ilə hesablamaq.
Məsələn: H₂SO₄-ün əsaslığı 2-dir, çünki molekulda iki əvəz oluna bilən H atomu vardır, dördüncü O atomu deyil.
Qaydalar
- 1Turşunun əsaslığı = molekuldakı əvəz oluna bilən (turşu qalığına keçən) hidrogen atomlarının sayı.
- 2Oksigenli turşular (H₂SO₄, HNO₃, H₃PO₄) və oksigensiz turşular (HCl, HBr, H₂S) iki əsas sinfə bölünür.
- 3Əsasın turşuluğu = molekuldaki –OH qruplarının sayı (NaOH — birturşulu, Ca(OH)₂ — ikiturşulu).
- 4Suda həll olan əsaslar qələvi adlanır; qeyri-həll olan əsaslar (Cu(OH)₂, Fe(OH)₃) qələvi deyildir.
- 5Turşu nə qədər güclüdürsə, H⁺ ionunu bir o qədər asan ayrır; bu güc quruluşdan — H ilə turşu qalığı arasındakı rabitənin möhkəmliyindən — asılıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir