g10f-1.1· Fəsil 1: Kinematikanın əsasları· ~13 dəq

Mexaniki hərəkət, yol və yerdəyişmə

Hesablama sistemi, yol və yerdəyişmə, hərəkətin nisbiliyi.

Mexaniki hərəkət — cismin başqa cisimlərə nəzərən mövqeyinin zamanla dəyişməsidir. Hərəkəti təsvir etmək üçün hesablama sistemi — istinad cismi, koordinat oxu və saat — seçmək lazımdır. Ölçüsü məsələ şəraitində nəzərə alınmayan cisimə maddi nöqtə deyilir. Yol ss — trayektoriyanın ümumi uzunluğudur; o skalyar kəmiyyətdir və həmişə s≥0s \geq 0 olur. Yerdəyişmə s⃗\vec{s} isə hərəkətin başlanğıc nöqtəsindən son nöqtəsinə çəkilən vektordur; modulü yoldan kiçik və ya ona bərabər ola bilər: ∣s⃗∣≤s|\vec{s}| \leq s. Hərəkətin nisbiliyi: sürət, trayektoriya və yerdəyişmə seçilmiş hesablama sistemindən asılıdır — eyni cisim müxtəlif istinad cisimlərinə nəzərən fərqli hərəkət edir.

📌Nümunə

Məsələn: velosipedçi 400 m radiuslu çevrə üzrə yarım dövrə qət edirsə, yolu s=πr≈1257s = \pi r \approx 1257 m, yerdəyişməsinin modulu isə ∣s⃗∣=2r=800|\vec{s}| = 2r = 800 m-dir.

Qaydalar

  1. 1Mexaniki hərəkət — cismin başqa cisimlərə (istinad cisminə) nəzərən mövqeyinin zamanla dəyişməsidir; hərəkəti təsvir etmək üçün hesablama sistemi (istinad cismi + koordinat oxu + saat) seçmək mütləqdir.
  2. 2Yol ss skalardır: trayektoriyanın ölçülən uzunluğudur, həmişə s≥0s \geq 0; hərəkət istiqaməti dəyişsə belə yol artmaqda davam edir.
  3. 3Yerdəyişmə s⃗\vec{s} vektordur: başlanğıc nöqtədən son nöqtəyə çəkilən düz xətt; ∣s⃗∣≤s|\vec{s}| \leq s həmişə doğrudur, bərabərlik yalnız düzxətli tərsinə qayıdışsız hərəkətdə olar.
  4. 4Tam çevrə üzrə bir dövrde yerdəyişmə ∣s⃗∣=0|\vec{s}| = 0, yol isə s=2πrs = 2\pi r-dir — yol ilə yerdəyişməni qarışdırmaq ən geniş yayılmış səhvdir.
  5. 5Hərəkətin nisbiliyi: sürət, trayektoriya, yol və yerdəyişmə hər biri seçilmiş hesablama sistemindən asılıdır; mütləq hərəkət mövcud deyil.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq