g10f-2.3· Fəsil 2: Dinamikanın əsasları· ~13 dəq

Elastiklik, sürtünmə və tarazlıq

Huk qanunu, sürtünmə qüvvəsi, tarazlıq şərtləri.

Elastiklik qüvvəsi deformasiyaya məruz qalmış cismin öz ilkin formasına qayıtmaq cəhdi ilə yarandığır. Huk qanununa görə bu qüvvə F=kxF=kx düsturu ilə hesablanır: kk — yayın sərtlik əmsalı (N/m), xx — uzanma və ya sıxılma miqdarı. Elastiklik qüvvəsi həmişə deformasiyaya əks istiqamətdə yönəlir. Sürtünmə qüvvəsi iki səthin bir-birinə toxunan nöqtələrinin hərəkətinə müqavimət göstərir: Fsu¨rt=μNF_{sürt}=\mu N, burada μ\mu — sürtünmə əmsalı (ölçüsüz), NN — səthin cisimə göstərdiyi normal (dayaq) reaksiyası. Cismin tarazlıqda olması üçün iki şərt eyni vaxtda ödənməlidir: bütün qüvvələrin toplamı sıfır olmalıdır (F=0\sum\vec{F}=0) və hər hansı bir ox ətrafında bütün qüvvə momentlərinin toplamı da sıfır olmalıdır (M=0\sum M=0). Qüvvə momenti M=FdM=Fd formulu ilə tapılır; dd — fırlanma oxundan qüvvənin təsir xəttinə çəkilən perpendikulyar məsafəyə (çiyinə) bərabərdir.

📌Nümunə

Məsələn: sərtliyi k=500k=500 N/m olan yay x=0,04x=0{,}04 m uzanırsa, elastiklik qüvvəsi F=5000,04=20F=500\cdot0{,}04=20 N-a bərabərdir.

Qaydalar

  1. 1Huk qanunu: F=kxF=kx, burada kk N/m ilə ölçülür, xx metrlərlə; qüvvə deformasiyaya əks yönəlir.
  2. 2Sürtünmə qüvvəsi: Fsu¨rt=μNF_{sürt}=\mu N; NN — dayaq reaksiyası, müstəvi üfüqi olduqda N=mgN=mg.
  3. 3Cismin tarazlığı üçün hər iki şərt: F=0\sum\vec{F}=0 (irəliləmə) VƏ M=0\sum M=0 (fırlanma).
  4. 4Qüvvə momenti M=FdM=Fd, burada dd — fırlanma oxundan qüvvənin xəttinə perpendikulyar məsafə (çiyin).
  5. 5Sürtünmə əmsalı μ\mu cismin sürətindən asılı deyil, yalnız səthin materialından asılıdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir