g10f-3.1· Fəsil 3: Saxlanma qanunları· ~13 dəq

İmpuls və impulsun saxlanması; iş və güc

İmpuls, impulsun saxlanması, mexaniki iş və güc.

Cismin impulsu (hərəkət miqdarı) p=mv\vec{p}=m\vec{v} düsturu ilə tapılır; vahidi kq·m/s-dir. İmpuls vektordur — istiqaməti sürətin istiqaməti ilə üst-üstə düşür. Qapalı sistemdə (xarici qüvvələrin nəticəsi sıfır olan sistemdə) bütün cisimlərin impulslarının həndəsi cəmi dəyişməz qalır — bu, impulsun saxlanması qanunudur. Raket texnikasında qazların geri atılması raketi irəli itələyir, sistemin tam impulsu sıfır olaraq qalır. Mexaniki iş A=FscosαA=Fs\cos\alpha ilə hesablanır (vahidi C — coul): burada α\alpha qüvvə ilə yerdəyişmə arasındakı bucaqdır. Qüvvə yerdəyişməyə perpendikulyar olduqda (α=90°\alpha=90°) iş sıfırdır, çünki cos90°=0\cos 90°=0. Güc işin vaxtına nisbətidir: N=At=FvN=\frac{A}{t}=Fv (vahidi Vt — vatt). Ümumi səhv: işi hesablayarkən cosα\cos\alpha amili unudulur; impuls skalyar kimi toplanır.

📌Nümunə

Məsələn: m=2m=2 kq olan cisim v=5v=5 m/s sürətlə hərəkət edirsə, onun impulsu p=25=10p=2\cdot5=10 kq·m/s-dir.

Qaydalar

  1. 1İmpuls — vektor kəmiyyəti: p=mv\vec{p}=m\vec{v}, vahidi kq·m/s; istiqamət sürətin istiqamətidir.
  2. 2İmpulsun saxlanması qanunu: qapalı sistemdə p1+p2+=const\vec{p}_1+\vec{p}_2+\ldots=\mathrm{const}; toqquşmada: m1v1+m2v2=(m1+m2)vfm_1v_1+m_2v_2=(m_1+m_2)v_f (tam qeyri-elastik).
  3. 3Mexaniki iş: A=FscosαA=Fs\cos\alpha; α=90°\alpha=90° olduqda A=0A=0; vahidi 1 C = 1 N·m.
  4. 4Güc: N=At=FvN=\frac{A}{t}=Fv; vahidi 1 Vt = 1 C/s; güc nə qədər böyük olarsa, eyni iş bir o qədər tez görülür.
  5. 5İmpulsun dəyişməsi qüvvənin impulsu ilə bərabərdir: Δp=FΔt\Delta p=F\Delta t; bu Newton II qanununun impuls formasıdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir