Heca və vurğu
Hecanın quruluşu və növləri, sözün hecalara ayrılması, söz vurğusu (qrammatik vurğu) və onun yeri, məntiqi vurğu.
Heca bir nəfəslə, bir dəfəyə deyilən səs və ya səslər toplusudur; hər hecanın mərkəzində mütləq bir sait olur. Bu səbəbdən söz neçə saitdən ibarətdirsə, bir o qədər hecadan ibarətdir: «a-na» iki, «mək-təb» iki, «ki-tab-xa-na» dörd hecadır. Quruluşuna görə heca yalnız saitdən (a-na), sait+samitdən (al-maq), samit+saitdən (su) və ya samit+sait+samitdən (qar) ibarət ola bilər. Azərbaycan dilinin öz sözlərində heca samitlə deyil, çox vaxt saitlə başlayır və iki samit yanaşı gəlmir. Söz vurğusu (qrammatik vurğu) sözdəki hecalardan birinin digərlərinə nisbətən qüvvətli deyilməsidir; Azərbaycan dilində vurğu, bir qayda olaraq, sözün son hecasına düşür (kitáb, gəlír, almá). Şəkilçilərin çoxu vurğunu öz üzərinə çəkir (kitáb → kitablár), bəzi şəkilçilər isə vurğu qəbul etmir (inkar -ma/-mə: gəlmə). Məntiqi vurğu isə cümlədə fikir baxımından önəmli sözün daha qüvvətli deyilməsidir. For example: «qələmlər» sözündə üç sait olduğu üçün üç heca (qə-ləm-lər) var və vurğu son «-lər» hecasına düşür.
Qaydalar
- 1Hər hecanın mərkəzində bir sait olur; söz neçə saitdən ibarətdirsə, o qədər hecaya ayrılır.
- 2Quruluşuna görə heca sait (a), sait+samit (al), samit+sait (su) və ya samit+sait+samitdən (qar) ibarət olur.
- 3Azərbaycan dilinin öz sözlərində heca əksərən saitlə başlayır və yanaşı iki samit gəlmir.
- 4Söz vurğusu adətən sonuncu hecaya düşür: kitáb, gəlír, almá.
- 5Bəzi şəkilçilər vurğu qəbul etmir (inkar -ma/-mə, -ca/-cə); məntiqi vurğu isə cümlədə önəmli sözü qabardır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin