Sözün leksik mənası

Sözün leksik mənası onun ifadə etdiyi konkret anlayış, yəni hər hansı əşya, hadisə, əlamət və ya hərəkət haqqında təsəvvürdür; qrammatik mənadan (hal, kəmiyyət, zaman və s.) fərqli olaraq, leksik məna sözün öz lüğəvi mənasıdır. Leksik mənasına görə sözlər həqiqi və məcazi mənalı olur: həqiqi məna sözün ilkin, əsas mənası (dəmir qapı), məcazi məna isə bir əşyanın adının oxşarlığa və ya əlaqəyə görə başqa əşyaya köçürülməsidir (dəmir iradə). Sözlər mənaların sayına görə təkmənalı (yalnız bir mənası olan: hidrogen, üçbucaq) və çoxmənalı (bir neçə bir-biri ilə bağlı mənası olan: göz, dil, ayaq) ola bilər. Leksik mənaya görə söz qrupları: omonimlər — yazılışı və deyilişi eyni, mənaları tamamilə fərqli, bir-biri ilə bağlı olmayan sözlərdir (yarı «iki bərabər hissədən biri» və yarı «yara»; tutmaq «tut ağacı» və tutmaq feili); sinonimlər — səslənməsi müxtəlif, mənası yaxın və ya eyni sözlərdir (gözəl — göyçək — qəşəng); antonimlər — mənaca bir-birinin əksi olan sözlərdir (isti — soyuq, böyük — kiçik). Çoxmənalı söz omonimdən onunla fərqlənir ki, çoxmənalı sözün bütün mənaları arasında məna bağlılığı (ümumi əlamət) var, omonimdə isə yoxdur. Müəyyən elm, texnika və ya sənət sahəsində dəqiq, tək bir anlayışı bildirən sözlər termin adlanır (mübtəda, fonem, vektor, fotosintez); terminlər adətən təkmənalı olur və məcazi mənada işlənmir.