Məcazi məna və üslubi vasitələr
Sözün məcazi mənası; bədii təsvir və ifadə vasitələri: metafora, metonimiya, epitet, təşbeh, mübaliğə.
Sözün məcazi mənası onun ilkin, həqiqi mənasından oxşarlığa və ya əlaqəyə görə başqa əşyaya, hadisəyə köçürülmüş mənasıdır. Məcazlaşma əsasında dilin bədii təsvir və ifadə vasitələri (üslubi vasitələr) yaranır. Metafora (istiarə) iki əşya arasındakı oxşarlığa görə adın köçürülməsidir: «dəmir iradə», «qızıl əllər», «həyatın payızı». Metonimiya isə oxşarlığa görə yox, daxili-məkani əlaqəyə görə adın köçürülməsidir: «bütün şəhər küçəyə töküldü» (şəhər = şəhər əhalisi), «Nizamini oxudum» (əsərlərini). Epitet əşyanın obrazlı, bədii təyinidir, adi məntiqi təyindən fərqli olaraq emosional çalar daşıyır: «qızıl payız», «zərif duyğular». Təşbeh (bənzətmə) bir əşyanı «kimi», «tək», «sayaq», «-a bənzər», «elə bil» kimi vasitələrlə başqasına bənzətməkdir: «aslan kimi cəsur», «buz kimi soyuq». Mübaliğə hadisənin, əlamətin həddindən artıq şişirdilməsidir: «dünyanı su basdı», «min il gözlədim». Bu vasitələr nitqə obrazlılıq, emosionallıq verir. Metaforanı təşbehdən ayırmaq üçün bənzətmə vasitəsinin (kimi, tək) olub-olmamasına baxılır. For example: «Onun gözləri ulduz kimi parlayırdı» cümləsində «kimi» bağlayıcısı olduğu üçün bu, təşbehdir; «kimi» olmadan «gözlərinin ulduzları» deyilsəydi, metafora olardı.
Qaydalar
- 1Məcazi məna sözün həqiqi mənasından oxşarlığa və ya əlaqəyə görə köçürülmüş mənasıdır.
- 2Metafora oxşarlığa, metonimiya isə məkani/daxili əlaqəyə görə adın köçürülməsidir.
- 3Epitet əşyanın obrazlı, emosional bədii təyinidir (qızıl payız); adi məntiqi təyindən fərqlənir.
- 4Təşbeh «kimi, tək, sayaq, elə bil» kimi bənzətmə vasitələri ilə qurulur; mübaliğə əlaməti şişirdir.
- 5Təşbeh bənzətmə vasitəsi ilə, metafora isə bənzətmə vasitəsi olmadan qurulur — fərq bundadır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin